Share
∗ Ιωάννα Σούκα
Γράφει η ∗ Ιωάννα Σούκα: Αναλύτρια Ενεργειακής Πολιτικής – The Green Tank
Παρά τις προκλήσεις που προκύπτουν, η Ελλάδα επενδύει στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και στην ενίσχυση των υποδομών της. Η ενσωμάτωση νέων εργαλείων και η προσαρμογή στις νέες «πράσινες» συνθήκες είναι ζωτικής σημασίας με στόχο το χαμηλό περιβαλλοντικό αντίκτυπο.
Στρατηγικά βήματα προς την ενεργειακή μετάβαση
Η σχέση της ενέργειας με το κτιριακό απόθεμα βρίσκεται σήμερα σε ένα καθοριστικό σταυροδρόμι. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα κτίρια ευθύνονται για περίπου 40% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης και σχεδόν 36% των εκπομπών CO₂, αποτελώντας έναν από τους πιο κρίσιμους τομείς για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων δεν είναι πλέον μόνο περιβαλλοντική ανάγκη, αλλά οικονομική και κοινωνική προτεραιότητα.
Αναγνωρίζοντας την πρόκληση, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε σε ισχύ στις 28 Μαΐου 2024 την Οδηγία 2024/1275 για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD), την οποία τα κράτη μέλη οφείλουν να ενσωματώσουν στο εθνικό τους δίκαιο έως τον Μάιο του 2026. Παράλληλα, έως το τέλος του 2026 κάθε κράτος θα πρέπει να υποβάλει το Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτιρίων, ένα στρατηγικό εργαλείο που θα χαράξει τον δρόμο προς τον μετασχηματισμό του δομημένου περιβάλλοντος.
Τα Εθνικά Σχέδια Ανακαίνισης δεν αποτελούν απλώς διοικητικές εκθέσεις. Αποτυπώνουν πώς κάθε χώρα σκοπεύει να αυξήσει τον ρυθμό ανακαινίσεων, να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας και να ενσωματώσει βιώσιμες τεχνολογίες, καθορίζοντας ταυτόχρονα τους μηχανισμούς χρηματοδότησης, την τεχνική υποστήριξη και την εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού. Για τον τεχνικό κλάδο, αυτά τα σχέδια λειτουργούν ως «οδικοί χάρτες» έργων, επαγγελματικών ευκαιριών και νέων δεξιοτήτων που θα απαιτηθούν την επόμενη δεκαετία.
Εξοικονόμηση και προγράμματα ανακαίνισης μετ΄εμποδίων
Στη χώρα υλοποιούνται ήδη προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας και ανακαίνισης κτιρίων κυρίως με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ενδεικτικά τρέχουν τα προγράμματα «Εξοικονομώ» και «Προώθηση της ενεργειακής απόδοσης» για τον τριτογενή τομέα και τις Δημόσιες Επιχειρήσεις Ύδρευσης Άρδευσης (ΔΕΥΑ). Μάλιστα η νέα γενιά προγραμμάτων Εξοικονομώ-Ανακαινίζω δεν στοχεύει μόνο στην αντικατάσταση κουφωμάτων ή στην προσθήκη θερμομόνωσης, αλλά στην ολιστική ανακαίνιση του κτιρίου. Ενσωματώνει κριτήρια βιωσιμότητας, κυκλικής οικονομίας και αποδοτικής χρήσης πόρων, επιβραβεύοντας τα έργα που μειώνουν το ανθρακικό αποτύπωμα καθ’ όλο τον κύκλο ζωής των υλικών.
Παρόλο που θεωρητικά τα προγράμματα αυτά κινούνται στην σωστή κατεύθυνση, υπάρχουν αρκετά εμπόδια στην αποτελεσματική υλοποίησή τους. Το πρώτο αφορά στις καθυστερήσεις στις διαδικασίες αξιολόγησης και υλοποίησης, παρά το μεγάλο ενδιαφέρον που φαίνεται να υπάρχει από τον αριθμό αιτήσεων. Επιπλέον, υπάρχουν αναφορές ότι οι παράμετροι που πολλές φορές τίθενται στις προσκλήσεις είναι μη ρεαλιστικές, ώστε να αντιμετωπίσουν τα υψηλά επίπεδα ενεργειακής φτώχειας που υπάρχουν, παρόλο που δίνεται έμφαση στις ευάλωτες ομάδες και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ώστε η ενεργειακή μετάβαση να είναι κοινωνικά δίκαιη και ευρεία. Επιπλέον, η έλλειψη ενημερωτικών δομών, όπως π.χ. one stop shops, τόσο για τους ίδιους τους πολίτες αλλά και για τους ενεργειακούς συμβούλους, μηχανικούς και τεχνικούς, δημιουργούν πρόσθετες καθυστερήσεις και δυσκολίες ως προς τη συνεργασία τους. Ως αποτέλεσμα, τα έργα δεν προχωράνε και τα χρήματα χάνονται.
Πιο καθαρές τεχνολογίες θέρμανσης είναι εφικτές
Όλα τα παραπάνω προγράμματα που εστιάζουν στην ενεργειακή θωράκιση των κτιρίων και άρα την μείωση του ενεργειακού κόστους, δεν μπορούν από μόνα τους να λύσουν το πρόβλημα. Απαιτείται αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων και εκσυγχρονισμός των συστημάτων θέρμανσης. Στην Ελλάδα, οι ηλιακοί θερμοσίφωνες και οι αντλίες θερμότητας αποτελούν τεχνολογικά ώριμες λύσεις που μπορούν να μειώσουν σημαντικά την κατανάλωση πετρελαίου και ορυκτού αερίου. Άλλωστε, η ΕΕ έχει ήδη δώσει το σήμα καθώς από 1 Ιανουαρίου 2025 έπαψαν οι χρηματοδοτικές ενισχύσεις για την εγκατάσταση καυστήρων που χρησιμοποιούν αποκλειστικά ορυκτά καύσιμα. Είναι σημαντικό επομένως, να σταματήσουν και οι επιδοματικές πολιτικές που στηρίζουν αυτά τα καύσιμα και να δοθεί προτεραιότητα και οικονομική στήριξη στις καθαρές τεχνολογίες.
Επιπλέον, το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2 (ΣΕΔΕ 2) που αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία από το 2027, θα αυξήσει περαιτέρω το κόστος χρήσης ορυκτών καυσίμων στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές, καθιστώντας την επένδυση σε καθαρές τεχνολογίες οικονομικά συμφέρουσα.
Σημαντικός ο ρόλος της αυτοπαραγωγής και των ενεργειακών κοινοτήτων στον εξηλεκτρισμό
Η συνδυαστική χρήση αντλιών θερμότητας και φωτοβολταϊκών αυξάνει την ενεργειακή αυτονομία και μειώνει τους λογαριασμούς. Στην Ελλάδα, η αυτοπαραγωγή εφαρμόζεται ήδη είτε από μεμονωμένους πολίτες και επιχειρήσεις που έχουν εγκαταστήσει φωτοβολταϊκά στις στέγες τους για την παραγωγή ενέργειας, αλλά και συλλογικά μέσω τον ενεργειακών κοινοτήτων που αποτελούν το βασικό εργαλείο εκδημοκρατισμού της ενέργειας.
Συνολικά, υπάρχει 1 GW εγκατεστημένης ισχύος από τέτοια έργα, ωστόσο τεχνικές, οικονομικές και ρυθμιστικές προκλήσεις εμποδίζουν την περαιτέρω ανάπτυξή τους. Ειδικά η αλλαγή με τον νόμο του 2024/5106 για την αλλαγή του net metering στο net billing, επηρέασε σημαντικά τα οικονομικά των έργων, συνιστώντας την χρήση της μπαταρίας ως την πιο οικονομικά αποδοτική λύση, αυξάνοντας τα έτη επένδυσης αλλά μειώνοντας ακόμα περισσότερο το κόστος ενέργειας.
Επόμενο βήμα για την Ελλάδα είναι η αύξηση του ηλεκτρικού χώρου για τα έργα αυτοπαραγωγής και η θεσμοθέτηση της δυνατότητας διαμοιρασμού ενέργειας, όπως προβλέπεται στην Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 που αποτελεί την πιο πρόσφατη αναθεώρηση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με αυτήν, ο διαμοιρασμός ενέργειας πέρα από το επίπεδο της πολυκατοικίας -που προβλέπει μέχρι στιγμής η ελληνική νομοθεσία – μπορεί να επεκταθεί μεταξύ κτιρίων σε ένα ευρύτερο γεωγραφικό πεδίο.
Διαχείριση ζήτησης και έξυπνη μέτρηση: Κλειδιά στην ευελιξία
Καθώς η χρήση ορυκτών καυσίμων αντικαθίσταται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αποθήκευση, οι λύσεις ευελιξίας καλούνται να παίξουν καθοριστικό ρόλο. Η εφαρμογή συστημάτων απόκρισης ζήτησης συνδέεται άμεσα με τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης: τα «έξυπνα» κτίρια θα μπορούν όχι μόνο να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια, αλλά και να προσφέρουν ευελιξία στο σύστημα, δημιουργώντας ακόμα και νέες πηγές εσόδων για τους ιδιοκτήτες.
Βασική προϋπόθεση για αυτό είναι η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και συσκευών που θα βοηθούν τους καταναλωτές στην παρακολούθηση και τη διαχείριση της παραγωγής και της κατανάλωσης ενέργειας. Στην Ελλάδα, ο ΔΕΔΔΗΕ είχε προκηρύξει την εγκατάσταση πάνω από 3 εκατ. μετρητές για την περίοδο 2023-2026, ωστόσο μόνο το 1/3 περίπου έχει εγκατασταθεί και κυρίως σε χρήστες υψηλής κατανάλωσης.
Ο ρόλος του τεχνικού κλάδου
Είναι σαφές πως απαιτείται επιτάχυνση στην υλοποίηση των νέων τεχνολογικών και τεχνικών λύσεων. Η ενέργεια και τα κτίρια βρίσκονται πλέον στον πυρήνα μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών, και η συμβολή του τεχνικού κλάδου είναι καθοριστική για να επιτευχθούν οι εθνικοί και ευρωπαϊκοί στόχοι.
Για τον εργοληπτικό κόσμο, η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι απλώς μια περιβαλλοντική πρόκληση, αλλά και μια επαγγελματική ευκαιρία. Η ανακαίνιση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος, η ενσωμάτωση βιώσιμων υλικών, οι νέες εγκαταστάσεις ΑΠΕ και οι υπηρεσίες ενεργειακής διαχείρισης δημιουργούν ένα νέο πεδίο δραστηριότητας που απαιτεί τεχνική επάρκεια, πιστοποίηση και εξειδίκευση. Η εκπαίδευση των τεχνικών, η πιστοποίηση υλικών και η συνεργασία με ενεργειακούς φορείς θα είναι τα κλειδιά για να αξιοποιηθεί πλήρως αυτή η αγορά.
πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_146 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου
ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ
Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!
