Share
∗ Μαριάνα Μαντζάρη
Γράφει η ∗ Μαριάνα Μαντζάρη: Δικηγόρος Αθηνών, mM Law Yard, LL.M., EMBA
Η Υγεία και Ασφάλεια στον χώρο εργασίας αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα. Μειώνει το επιχειρηματικό ρίσκο, ενισχύει την αποτελεσματικότητα και προστατεύει την αξία του έργου.
Για πολλά χρόνια, στον χώρο των κατασκευών, η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (εφεξής ΥΑΕ) αντιμετωπιζόταν σχεδόν αποκλειστικά ως ένα απολύτως αναγκαίο αλλά κατά βάση τεχνικό και κανονιστικό αντικείμενο. Για τον εργολάβο, είτε δραστηριοποιούταν σε δημόσια είτε σε ιδιωτικά έργα, η συζήτηση περιστρεφόταν κυρίως γύρω από τις υποχρεώσεις συμμόρφωσης, τα σχέδια, τις διαδικασίες, τους ελέγχους, τις επιθεωρήσεις και φυσικά την αποφυγή ατυχημάτων, προστίμων ή άλλων νομικών συνεπειών. Όλα αυτά παραμένουν κρίσιμα και αδιαπραγμάτευτα. Ωστόσο, η πραγματικότητα του κλάδου αλλάζει, όπως αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο η αγορά αξιολογεί πλέον τις εργοληπτικές επιχειρήσεις. Σήμερα, η Υγεία και Ασφάλεια δεν αποτελεί μόνο μία τεχνική υποχρέωση. Αποτελεί ολοένα και περισσότερο έναν ουσιαστικό δείκτη διοικητικής ωριμότητας, επιχειρησιακής αξιοπιστίας και συνολικής εταιρικής υπευθυνότητας. Με άλλα λόγια, στο σύγχρονο περιβάλλον των κατασκευών, η ΥΑΕ δεν είναι απλώς θέμα συμμόρφωσης. Είναι θέμα στρατηγικής.
H εισαγωγή των κριτηρίων μέτρησης της εταιρικής βιωσιμότητας (sustainability), γνωστών διεθνώς ως Environmental, Social and Governance (εφεξής ESG) ανέδειξε ένα νέο πλαίσιο αξιολόγησης της συνολικής λειτουργίας μιας επιχείρησης, όχι μόνο ως προς τις οικονομικές της επιδόσεις, αλλά και σε σχέση με την κοινωνική, περιβαλλοντική και διοικητική της υπευθυνότητα. Επί μακρόν, στον χώρο των κατασκευών επικρατούσε η αντίληψη ότι το ESG αποτελεί ζήτημα που αφορά πρωτίστως εισηγμένες εταιρείες, επενδυτικούς φορείς και μεγάλους ομίλους με διεθνή παρουσία.
Πλέον, όμως, καθίσταται σαφές ό,τι το σχετικό πλαίσιο δεν εξαντλείται στις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά επεκτείνεται σταδιακά σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας του κατασκευαστικού κλάδου. Αφορά τους μεγάλους αναδόχους, τις μεσαίες εργοληπτικές επιχειρήσεις, τους υπεργολάβους, τους τεχνικούς συμβούλους, αλλά και κάθε εταιρεία που επιδιώκει να παραμείνει ανταγωνιστική σε ένα περιβάλλον όπου η αξιοπιστία δεν μετριέται μόνο με οικονομικά μεγέθη ή τεχνικές δυνατότητες. Η ικανότητα μιας επιχείρησης να οργανώνει σωστά το εργοτάξιό της, να διαχειρίζεται με συνέπεια τον ανθρώπινο παράγοντα, να προλαμβάνει κρίσιμα συμβάντα και να λειτουργεί με διαφάνεια και λογοδοσία, αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η Υγεία και Ασφάλεια έρχεται να καταλάβει μια θέση πολύ πιο κεντρική από εκείνη που παραδοσιακά της αποδιδόταν.
Η διαχείριση της ΥΑΕ είναι κρίσιμη για την προστασία των εργαζομένων
Στον κατασκευαστικό κλάδο, το κοινωνικό σκέλος του ESG δεν είναι αφηρημένη έννοια. Δεν εξαντλείται σε γενικές διακηρύξεις περί εταιρικής ευθύνης ή σε εσωτερικές πολιτικές που παραμένουν μακριά από το εργοτάξιο. Αντίθετα, αποτυπώνεται πολύ καθαρά στην καθημερινότητα της παραγωγής, ειδικότερα, στις συνθήκες εργασίας, στην πρόληψη των κινδύνων, στην οργάνωση των συνεργείων, στην εκπαίδευση, στην επιτήρηση, στη δυνατότητα να αναφέρεται ένας κίνδυνος χωρίς φόβο, στην πραγματική βούληση της διοίκησης να σταματήσει μια εργασία όταν δεν εκτελείται με ασφάλεια. Για μια εργοληπτική επιχείρηση, η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία αναδεικνύεται ως μία από τις πιο ουσιαστικές εκφάνσεις της κοινωνικής διάστασης του ESG, καθώς αντανακλά άμεσα το επίπεδο προστασίας της ζωής, της υγείας και της αξιοπρέπειας των εργαζομένων που συμβάλλουν στην υλοποίηση κάθε έργου.
Ταυτόχρονα, τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σαφές ότι η έννοια της ασφάλειας δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται μόνο στους ορατούς, κλασικούς κινδύνους του εργοταξίου. Οι κατασκευές παραμένουν, αναμφίβολα, ένα περιβάλλον υψηλής επικινδυνότητας, όπου η εργασία σε ύψος, οι εκσκαφές, τα μηχανήματα έργου, οι ηλεκτρολογικές εργασίες και η ταυτόχρονη παρουσία πολλών συνεργείων δημιουργούν αυξημένες απαιτήσεις πρόληψης και συντονισμού. Όμως, δίπλα σε αυτούς τους παραδοσιακούς κινδύνους, αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία και οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες. Η πίεση του χρόνου, η συνεχής έκθεση σε απαιτητικά χρονοδιαγράμματα, η κόπωση, η εξουθένωση, η έλλειψη ανάπαυσης, η ψυχολογική επιβάρυνση των στελεχών και των εργαζομένων είναι παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν από τον εργοδότη. Στην πράξη, επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα της κρίσης, τη συγκέντρωση, την προσοχή στη λεπτομέρεια και τελικά τη συνολική ασφάλεια του έργου. Στο σημείο αυτό να αναφερθεί ότι το 50% των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούν το άγχος σύνηθες στον χώρο εργασίας και περίπου το 25% δηλώνουν ότι βιώνουν εργασιακό στρες. Το άγχος, μάλιστα, συνδέεται με περίπου το ήμισυ των συνολικών ημερών απουσίας των εργαζομένων, επηρεάζοντας τους γενικότερους δείκτες ευεξίας των τελευταίων.
Στο κατασκευαστικό κλάδο, ο εξαντλημένος εργοδηγός, ο κουρασμένος χειριστής, ο μηχανικός που λειτουργεί διαρκώς υπό πίεση ή ο τεχνίτης που δουλεύει χωρίς επαρκή αποφόρτιση δεν αντιμετωπίζουν μόνο ένα ζήτημα ευεξίας, αντιμετωπίζουν αυξημένο λειτουργικό κίνδυνο. Η κόπωση μειώνει την προσοχή, το άγχος επηρεάζει την κρίση και η ψυχολογική επιβάρυνση αυξάνει την πιθανότητα λάθους ή παράλειψης. Γι’ αυτό και, στον τεχνικό κόσμο, η ψυχική υγεία δεν είναι ένα «ήπιο» θέμα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, είναι μέρος της ίδιας της εξίσωσης της ασφάλειας.
Αν η ΥΑΕ αποτελεί τον πιο καθαρό πυρήνα του “S” (ESG), είναι εξίσου σημαντικό ότι λειτουργεί και ως ένας από τους πιο αξιόπιστους δείκτες του “G” (ESG), δηλαδή της εταιρικής διακυβέρνησης. Σε μια τεχνική επιχείρηση, η διακυβέρνηση δεν κρίνεται μόνο από το οργανόγραμμα, τα εγχειρίδια ή την ύπαρξη πολιτικών. Κρίνεται από το αν οι ρόλοι είναι σαφείς, αν οι διαδικασίες εφαρμόζονται, αν οι αποκλίσεις αναγνωρίζονται εγκαίρως, αν υπάρχει πραγματικός έλεγχος των υπεργολάβων, αν καταγράφονται τα παρ’ολίγον συμβάντα (near misses), αν οι διορθωτικές ενέργειες εκτελούνται έγκαιρα, αν η ηγεσία επιβραβεύει την πρόληψη ή αν τελικά όλα υποχωρούν μπροστά στην πίεση του χρονοδιαγράμματος. Το εργοτάξιο είναι, συχνά, ο πιο ειλικρινής καθρέφτης της διοίκησης. Εκεί φαίνεται αν μια πολιτική είναι ‘’ζωντανή’’ ή αν υπάρχει μόνο για να καλύπτει τον φάκελο του έργου. Εκεί αποδεικνύεται η πραγματική στάση της διοίκησης σε θέματα υγείας και ασφάλειας. Υπό αυτή την έννοια, το ασφαλές εργοτάξιο δεν είναι απλώς ένα καλά οργανωμένο εργοτάξιο. Είναι συχνά το καθαρότερο αποτύπωμα μιας ώριμης εταιρικής διακυβέρνησης.
Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη διάσταση, η οποία στον κατασκευαστικό κλάδο συχνά παραγνωρίζεται όταν συζητούμε για τη σχέση της ΥΑΕ με το ESG. Η Υγεία και Ασφάλεια συνδέεται πρωτίστως με το κοινωνικό και διοικητικό σκέλος, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις επηρεάζει άμεσα και το περιβαλλοντικό. Στις κατασκευές, ένα σοβαρό ατύχημα ή ένα δυστύχημα στον χώρο εργασίας δεν έχει μόνο ανθρώπινες, επιχειρησιακές ή νομικές συνέπειες. Μπορεί να εξελιχθεί και σε περιβαλλοντικό περιστατικό, με πραγματικό αποτύπωμα στο έδαφος, στο νερό, στον αέρα και στην ευρύτερη περιοχή του έργου. Μια ανατροπή μηχανήματος μπορεί να προκαλέσει διαρροή καυσίμων ή υδραυλικών υγρών. Ένα συμβάν σε δεξαμενές, γεννήτριες ή εξοπλισμό μπορεί να οδηγήσει σε ρύπανση εδάφους ή υπόγειων υδάτων. Ένα ατύχημα που συνδέεται με ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά, με επιπτώσεις όχι μόνο στον ανθρώπινο παράγοντα αλλά και στο φυσικό περιβάλλον. Ακόμη και η κακή διαχείριση των αποβλήτων ή των επικίνδυνων υλικών μετά από ένα συμβάν μπορεί να δημιουργήσει δευτερογενείς περιβαλλοντικούς κινδύνους. Σε έργα κοντά σε υδάτινους αποδέκτες, σε αστικές περιοχές, σε βιομηχανικά περιβάλλοντα ή σε ευαίσθητες ζώνες, οι επιπτώσεις αυτές μπορεί να είναι σημαντικές και να ξεπερνούν κατά πολύ τα στενά όρια του εργοταξίου. Αυτό σημαίνει ότι, σε κρίσιμες περιπτώσεις, η ανεπάρκεια στην ΥΑΕ δεν πλήττει μόνο το “S”(ESG) και το “G” (ESG). Μπορεί να επηρεάσει άμεσα και το “E” (ESG). Και αυτή η διαπίστωση είναι εξαιρετικά σημαντική, γιατί δείχνει ότι η πρόληψη σε θέματα υγείας και ασφάλειας στα τεχνικά έργα δεν είναι μόνο θέμα προστασίας της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας, αλλά και θέμα προστασίας του περιβάλλοντος.
Από επιχειρηματική σκοπιά, αυτή η αλλαγή στον τρόπο ανάγνωσης της ΥΑΕ έχει ήδη πρακτικές συνέπειες. Για πολλά χρόνια, στον κλάδο επιβίωνε η λογική ότι η ασφάλεια αποτελεί κυρίως ένα αναγκαίο κόστος. Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο κόστος προκύπτει από την ανεπαρκή ασφάλεια. Ένα σοβαρό συμβάν έχει άμεσα και έμμεσα κόστη (direct & indirect costs), ασφαλισμένα και μη (insured & uninsured costs).
Εκ των ανωτέρω, ένα σοβαρό συμβάν δεν σημαίνει μόνο διακοπή εργασιών ή απώλεια ανθρωποωρών. Οδηγεί εν πολλοίς σε αναδιάταξη συνεργείων, απώλεια παραγωγικού ρυθμού, καθυστερήσεις, ρήτρες, ασφαλιστικές επιβαρύνσεις, αξιώσεις, φθορά της σχέσης με τον κύριο του έργου, πλήγμα στη φήμη της εταιρείας και δυσκολία προσέλκυσης ή διατήρησης προσωπικού. Αν δε το συμβάν έχει προκαλέσει περιβαλλοντική ζημία, οι συνέπειες μπορεί να επεκταθούν ακόμη περισσότερο, ενδεικτικά, ανάγκη απορρύπανσης, εμπλοκή περιβαλλοντικών αρχών, πρόσθετα κόστη αποκατάστασης, αυξημένη δημοσιότητα και ακόμη εντονότερη ζημία στη φήμη της εταιρείας. Προκύπτει λοιπόν ότι η ΥΑΕ δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια παράμετρος που “πρέπει απλώς να υπάρχει”. Είναι δείκτης του πόσο προβλέψιμα, υπεύθυνα και ανθεκτικά λειτουργεί μια επιχείρηση.
Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο αγοράς. Είτε μιλάμε για δημόσια έργα, είτε για ιδιωτικά, η ικανότητα μιας εταιρείας να αποδεικνύει ότι λειτουργεί με πειθαρχία, πρόληψη, έλεγχο και οργανωμένη διαχείριση κινδύνου αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος. Οι συνεργασίες γίνονται πιο απαιτητικές, οι προσδοκίες των αναθετουσών αρχών και των επενδυτών ωριμάζουν, ενώ η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα δεν μένει πλέον σε θεωρητικό επίπεδο. Η αγορά δεν αρκείται σε δηλώσεις. Ζητά όλο και περισσότερο αποδείξεις, όπως στοιχεία, δείκτες, συνέπεια, συμπεριφορά, ιστορικό. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της νέας εποχής: το ESG μετατρέπει την ΥΑΕ από υποχρέωση τεκμηρίωσης σε υποχρέωση απόδειξης. Δεν αρκεί να υπάρχει πολιτική. Πρέπει να λειτουργεί. Δεν αρκεί να υπάρχει διαδικασία. Πρέπει να αποδεικνύεται ότι εφαρμόζεται. Δεν αρκεί να δηλώνεται ότι «η ασφάλεια είναι προτεραιότητα». Πρέπει αυτό να αποτυπώνεται στο πεδίο, στην καθημερινή πρακτική, στις αποφάσεις της διοίκησης και στην κουλτούρα του κάθε έργου.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο ουσιαστικό συμπέρασμα για τον σύγχρονο εργολάβο. Η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία δεν χάνει τον τεχνικό της χαρακτήρα. Δεν παύει να είναι νομική υποχρέωση, δεν παύει να απαιτεί εξειδίκευση, πειθαρχία και συστηματική εφαρμογή. Όμως, στο σημερινό περιβάλλον, η πραγματική της σημασία είναι ευρύτερη. Αποτελεί ταυτόχρονα ένδειξη κοινωνικής υπευθυνότητας, δείκτη καλής διακυβέρνησης, εργαλείο διαχείρισης κινδύνου, παράγοντα επιχειρησιακής ανθεκτικότητας και, σε κρίσιμες περιπτώσεις, στοιχείο περιβαλλοντικής προστασίας.
Με βάση τα δεδομένα της Υγείας και Ασφάλειας, οι επιχειρήσεις μπορούν να δημιουργήσουν Δείκτες Κύριας Απόδοσης (KPIs) που ποσοτικοποιούν το κόστος ατυχημάτων και παραβάσεων, αποδεικνύοντας ότι η ασφάλεια δεν είναι έξοδο, αλλά στρατηγικό εργαλείο για πρόληψη απωλειών και ενίσχυση της βιωσιμότητας. Το ασφαλές έργο είναι το πιο ώριμο έργο. Και η εργοληπτική επιχείρηση που το αντιλαμβάνεται έγκαιρα επενδύει στην ίδια τη βιωσιμότητα και τη σοβαρότητα της παρουσίας της στην αγορά.
πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου
ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα θέματα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!
