Share
∗ Αργύρης Πλέσιας
Ο ∗ Αργύρης Πλέσιας, Πολιτικός Μηχανικός και Πρόεδρος του Συλλόγου Μελετητών Ελλάδος (ΣΜΕ) αναλύει στο νέο τεύχος του «Εργοληπτικού Βήματος» τις αστοχίες που εντοπίζονται στο σύστημα δημόσιων συμβάσεων στην Ελλάδα και καταθέτει προτάσεις για τον ανασχεδιασμό του με έμφαση στη διαφάνεια και στην ευελιξία του.
Η δυσλειτουργία και η αναποτελεσματικότητα που παρατηρείται στην παραγωγή δημοσίων έργων με τους υπέρμετρους χρόνους υλοποίησης, όπως καταγράφεται και από την αυξανόμενη δυσπιστία των πολιτών για την αποτελεσματικότητα της Πολιτείας, είναι διάχυτη στο σύνολο της κοινωνίας. Σε όσους απασχολούνται στον τομέα παραγωγής δημοσίων έργων και διαχείρισης δημοσίων συμβάσεων αποτελεί κοινή πεποίθηση ότι για την υλοποίηση μίας δράσης σε ανεκτό χρονικό ορίζοντα, πρέπει να αναζητηθεί διαδικασία εκτός του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων ή να χρησιμοποιηθούν εξαιρέσεις.
Αφορμή για την παρούσα προσέγγιση δόθηκε στα πλαίσια εισήγησης στο 80ο Συνέδριο της ΠΕΣΕΔΕ όταν επεξεργαζόμενος τα στοιχεία των δημοσίων συμβάσεων από το ΚΗΜΔΗΣ (επίσημα ανοιχτά δεδομένα), κατέγραψα ότι την πενταετία 2020-2025 ανατέθηκαν 1.374.580 συμβάσεις όλων των κατηγοριών (έργα, μελέτες, υπηρεσίες, προμήθειες) εκ των οποίων μόλις οι 193.577 (ποσοστό 14%) ανατέθηκαν με την πάγια κανονική ανοικτή διαδικασία ενώ οι 993.089 (ποσοστό 72%) ανατέθηκαν με την κατ’ εξαίρεση διαδικασία της απευθείας ανάθεσης.
Από την ίδια πηγή (ΚΗΜΔΗΣ) γίνεται μία προσπάθεια κωδικοποίησης – κατηγοριοποίησης των δημοσίων συμβάσεων της τελευταίας πενταετίας 2020-2025, για την οποία υπάρχει ενιαία καταγραφή, οπότε τα δεδομένα είναι συγκρίσιμα. Κατωτέρω παρατίθενται συνοπτικά στατιστικά στοιχεία που αναφέρονται στις συνολικές συμβάσεις τις περιόδου κατά διαδικασία ανάθεσης και κατά είδος σύμβασης.
ΠΙΝΑΚΑΣ 1 : Σύνολο Δημοσίων Συμβάσεων Πενταετίας 2020-2025
| Α/Α | Τύπος | Αριθμός Συμβάσεων | % | Αξία Συμβάσεων (€) | % |
| Σύνολο | 1.374.580 | 77.412.004.658 | |||
| 1 | Ανοιχτή διαδικασία | 193.577 | 14,1 | 48.337.915.558 | 62,4 |
| 2 | Απευθείας Ανάθεση κάθε είδους | 993.089 | 72,21 | 12.701.293.997 | 16,4 |
| 3 | Κλειστή διαδικασία | 9.688 | 0,71 | 5.690.375.203 | 7,4 |
| 4 | Ανταγωνιστικός διάλογος | 43.530 | 3,2 | 2.899.094.252 | 3,7 |
| 5 | Ανάθεση σύμφωνα με το άρθρο 128 | 14.914 | 1,1 | 443.242.662 | 0,6 |
| 6 | Διαδικασίες διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσιοποίηση | 43.641 | 3,2 | 5.760.089.241 | 7,4 |
Ραγδαία αύξηση της χρήσης της κατ’ εξαίρεση διαδικασίας απευθείας ανάθεσης στις δημόσιες συμβάσεις στην Ελλάδα
Η κατανομή της συνολικής αξίας των συμβάσεων στις κατηγορίες έργα, μελέτες, υπηρεσίες, προμήθειες, τεχνικές υπηρεσίες είναι σύμφωνα με το γράφημα.
Στους επόμενους πίνακες φαίνεται η καταγραφή των συνολικών συμβάσεων κατά κατηγορία για την ίδια χρονική περίοδο.
ΠΙΝΑΚΑΣ 2 : Δημόσιες Συμβάσεις Έργων Πενταετίας 2020-2025
| Α/Α | Τύπος | Αριθμός Συμβάσεων | % | Αξία Συμβάσεων (€) | % |
| Σύνολο | 43.551 | 28.017.582.069 | |||
| 1 | Ανοιχτή διαδικασία | 19.268 | 44,2 | 19.040.479.360 | 67,9 |
| 2 | Απευθείας Ανάθεση κάθε είδους | 17.452 | 40,1 | 744.303.034 | 2,7 |
| 3 | Κλειστή διαδικασία | 274 | 0,6 | 2.838.351.559 | 10,1 |
| 4 | Ανταγωνιστικός διάλογος | 106 | 0,2 | 2.342.669.655 | 8,4 |
| 5 | Ανάθεση σύμφωνα με το άρθρο 128 | 376 | 0,9 | 90.731.966 | 0,3 |
| 6 | Διαδικασίες διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσιοποίηση | 3.585 | 8,2 | 2.768.612.095 | 9,9 |
ΠΙΝΑΚΑΣ 3 : Δημόσιες Συμβάσεις Μελετών Πενταετίας 2020-2025
| Α/Α | Τύπος | Αριθμός Συμβάσεων | % | Αξία Συμβάσεων (€) | % |
| Σύνολο | 11.955 | 898.599.230 | |||
| 1 | Ανοιχτή διαδικασία | 2.166 | 18,1 | 650.965.342 | 72,4 |
| 2 | Απευθείας Ανάθεση κάθε είδους | 8.487 | 70,9 | 157.184.629 | 17,5 |
| 3 | Κλειστή διαδικασία | 86 | 0,7 | 3.605.152 | 0,4 |
| 4 | Ανταγωνιστικός διάλογος | 25 | 0,21 | 1.290.373 | 0,1 |
| 5 | Ανάθεση σύμφωνα με το άρθρο 128 | 148 | 1,23 | 6.663.995 | 0,7 |
| 6 | Διαδικασίες διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσιοποίηση | 448 | 3,74 | 54.425.572 | 6,1 |
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 : Δημόσιες Συμβάσεις Υπηρεσιών Πενταετίας 2020-2025
| Α/Α | Τύπος | Αριθμός Συμβάσεων | % | Αξία Συμβάσεων (€) | % |
| Σύνολο | 536.197 | 25.854.232.178 | |||
| 1 | Ανοιχτή διαδικασία | 40.861 | 7,6 | 13.039.278.554 | 50,4 |
| 2 | Απευθείας Ανάθεση κάθε είδους | 438.691 | 81,8 | 7.126.264.668 | 27,56 |
| 3 | Κλειστή διαδικασία | 6.747 | 1,3 | 2.433.571.314 | 9,4 |
| 4 | Ανταγωνιστικός διάλογος | 1.885 | 0,4 | 204.812.974 | 0,8 |
| 5 | Ανάθεση σύμφωνα με το άρθρο 128 | 7.474 | 1,4 | 231.287.397 | 0,9 |
| 6 | Διαδικασίες διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσιοποίηση | 25.078 | 4,7 | 2.315.906.830 | 8,9 |
ΠΙΝΑΚΑΣ 5 : Δημόσιες Συμβάσεις Προμηθειών Πενταετίας 2020-2025
| Α/Α | Τύπος | Αριθμός Συμβάσεων | % | Αξία Συμβάσεων (€) | % |
| Σύνολο | 763.688 | 22.172.832.178 | |||
| 1 | Ανοιχτή διαδικασία | 129.639 | 16,9 | 15.425.692.047 | 69,6 |
| 2 | Απευθείας Ανάθεση κάθε είδους | 513.313 | 62,2 | 4.483.344.044 | 20,2 |
| 3 | Κλειστή διαδικασία | 2.427 | 0,3 | 411.710.407 | 1,9 |
| 4 | Ανταγωνιστικός διάλογος | 41.361 | 5,40 | 327.409.197 | 1,5 |
| 5 | Ανάθεση σύμφωνα με το άρθρο 128 | 6.521 | 0,9 | 100.571.789 | 0,5 |
| 6 | Διαδικασίες διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσιοποίηση | 13.842 | 1,8 | 581.876.964 | 2,6 |
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ
Αντίστοιχοι πίνακες αυτών της προηγούμενης παραγράφου έχουν συνταχθεί και σε ετήσια βάση ώστε να εκτιμηθούν οι τάσεις και να εξαχθούν τα αντίστοιχα συμπεράσματα. Από την ανάλυση των πινάκων και την αξιολόγηση τους διατυπώνονται τα ακόλουθα συμπεράσματα και επισημάνσεις:
- Ο αριθμός των συνολικών συμβάσεων που ανατίθενται με την κατ’ εξαίρεση διαδικασία της απευθείας ανάθεσης είναι σταθερά αυξανόμενος από 64% το 2020 σε 77% το 2025.
- Η αξία των συμβάσεων με την πάγια ανοικτή διαδικασία είναι σταθερά μειούμενος από 66% το 2020 σε 53% το 2025.
- Η αξία των συμβάσεων που ανατέθηκαν με απευθείας ανάθεση είναι περίπου σταθερή κινούμενη μεταξύ του 15% – 18%.
- Η μείωση της αξίας των συμβάσεων ανοικτής διαδικασίας εξηγείται από την αύξηση άλλων μεθόδων ανάθεσης (π.χ. κλειστή διαδικασία, διαπραγμάτευση χωρίς δημοσιοποίηση κ.λπ.).
- Στις συμβάσεις έργων
◼️ Ανατίθενται με την πάγια ανοικτή διαδικασία το 44% του αριθμού των συμβάσεων με μειούμενο ποσοστό από 53% το 2020 σε 40% το 2025.
◼️ Ανατίθενται με απευθείας ανάθεση το 40% του αριθμού των συμβάσεων αλλά χωρίς ιδιαίτερη οικονομική σημασία καθώς η αξία αυτών είναι πολύ χαμηλή περί το 3%.
◼️ Η αξία των συμβάσεων που ανατίθενται με ανοικτή διαδικασία καλύπτει το μεγαλύτερο ποσοστό των συμβάσεων περί το 70% πλην του έτους 2025 κατά το οποίο το ποσοστό έπεσε στο 44%.
◼️ Η μεταβολή που παρατηρείται το 2025 οφείλεται στην αύξηση της αξίας των συμβάσεων που ανατέθηκαν με ανταγωνιστικό διάλογο ή ανταγωνιστική διαδικασία (24%) και με διαπραγμάτευση χωρίς πρόσκληση (27%).
- Στις συμβάσεις μελετών
◼️ Κυρίαρχος τύπος ανάθεσης είναι η κατ’ εξαίρεση διαδικασία της απευθείας ανάθεσης ως προς τον αριθμό συμβάσεων σε ποσοστό περί το 71%.Επισημαίνεται η αύξηση του ποσοστού διαχρονικά από 64% το 2021 σε 79% το 2025.
◼️ Η αξία των συμβάσεων που ανατέθηκαν με ανοικτή διαδικασία στην ανωτέρω πενταετία είναι 72% και παρουσιάζει σημαντική διαχρονική μεταβλητότητα (2020 70% / 2021 48% / 2022 66% / 2023 77% / 2024 86% / 2025 65%), η οποία οφείλεται στις αναθέσεις μελετών μέσω ΤΕΕ που αν και χρησιμοποιήθηκε ως μηχανισμός παράκαμψης εφάρμοσε μία “τυπικά” ανοικτή διαδικασία.
◼️ Επισημαίνεται ότι την περίοδο αυτή το 30% περίπου της αξίας των συμβάσεων μελετών, τις διαχειρίστηκε το ΤΕΕ.
◼️ Οι μελέτες που υλοποιήθηκαν μέσω του μηχανισμού των αναπτυξιακών οργανισμών δεν καταγράφονται στο είδος μελέτες αλλά κατά πάσα πιθανότητα στο υπηρεσίες.
- Στις συμβάσεις υπηρεσιών
◼️ Ο αριθμός των συμβάσεων που ανατίθενται με την κατ’ εξαίρεση διαδικασία της απευθείας ανάθεσης είναι σταθερά άνω του 80% (φθάνει στο 83%) με την αξία αυτών να είναι περί το 30%.
◼️ Ο αριθμός των συμβάσεων που ανατίθενται με την ανοικτή διαδικασία είναι μόλις το 8% αν και η αξία των συμβάσεων ανοικτής διαδικασίας είναι περί το 50% με σχετικά αυξητικό ρυθμό από 44% το 2020 σε 52% το 2025.
- Στις συμβάσεις προμηθειών
◼️ Ο αριθμός των συμβάσεων που ανατίθενται με την διαδικασία της απευθείας ανάθεσης είναι 67% στην πενταετία με σαφείς τάσεις αύξησης από 62% το 2021 σε 75% το 2025.
◼️ Η αξία των συμβάσεων που ανατέθηκαν με διαδικασία απευθείας ανάθεσης είναι περί το 20% (19% – 23%).
◼️ Ο αριθμός των συμβάσεων που ανατέθηκαν με την πάγια ανοικτή διαδικασία είναι της τάξης του 17% με μικρές αποκλίσεις ±2%.
◼️ Η αξία των συμβάσεων ανοικτής διαδικασίας είναι περί το 70% με διακυμάνσεις ±6% διαχρονικά.
◼️ Στις συμβάσεις υπηρεσιών και προμηθειών παρουσιάζεται μία διαχρονική σταθερότητα στην κατανομή των αναθέσεων που γίνονται με ανοικτή διαδικασία και αυτών που γίνονται με την κατ’ εξαίρεση διαδικασία της απευθείας ανάθεσης.
- Επισημαίνεται ότι στην ανωτέρω αξιολόγηση των δημοσίων συμβάσεων ως προς την χρήση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων δεν αξιολογούνται οι συμβάσεις ειδικού τύπου όπως οι συμβάσεις παραχώρησης, οι ΣΔΙΤ και προσφάτως οι πρότυπες προτάσεις (δεν έχουν εφαρμοστεί ακόμη), οι οποίες αν και είναι συμβάσεις δημοσίου χαρακτήρα και με τελικό δημόσιο κόστος δεν καταγράφονται στην βάση δεδομένων που λήφθηκε υπόψη. Πρέπει να σημειωθεί ότι η αξία των δημόσιων συμβάσεων (έργα και μελέτες) της τελευταίας πενταετίας είναι περί τα 29δις και η αξία των συμβάσεων των ανωτέρω ειδικών τύπων υπερβαίνει τα 10δις που θα αυξηθεί των επόμενη διετία.
ΕΦΑΡΜΟΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο στην χώρα σχεδιάστηκε κατ’ εφαρμογή των Ευρωπαϊκών Οδηγιών με μία παράδοξη προσέγγιση και πολλαπλές ιδεοληπτικές αγκυλώσεις. Παρουσιάζει τεράστιο όγκο πρωτογενούς δικαίου και πολλαπλών τροποποιήσεων αλλά σε εφαρμοστικό επίπεδο παρουσιάζει χαμηλό βαθμό πληρότητα (μη έκδοση ΚΥΑ και ΥΑ, ΠΔ κ.λπ.).
Το πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις όπως σχεδιάστηκε, είχε στόχους την διασφάλιση της διαφάνειας, του ανταγωνισμού για την εξασφάλιση του βέλτιστου οικονομικού αποτελέσματος για την Πολιτεία και της αποτελεσματικότητας με μείωση του χρόνου υλοποίησης και την βελτίωση της ποιότητας του τελικού προϊόντος.
Κατά την αποτίμηση του πλαισίου των Οδηγιών από τους μηχανισμούς της Ε.Ε. έχουν διατυπωθεί δυσλειτουργίες και αναμένεται η τροποποίηση αυτών. Οι δυσλειτουργίες που εντοπίζονται από την Ε.Ε. στην χώρα έχουν πολλαπλασιαστεί εκθετικά. Η πολυπλοκότητα των διαδικασιών, το κόστος διαχείρισης και ο διοικητικός φόρτος, η έλλειψη ευελιξίας και το μόνιμο πρόβλημα ανάληψης ευθύνης έχουν οδηγήσει σε ένα παράδοξο αποτέλεσμα κατά το οποίο ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΛΛΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΑΙ να εφαρμοστεί.
Πρακτικά στην Ελλάδα εφαρμόζονται δύο συστήματα δημοσίων συμβάσεων:
- Το θεσμικό που υπάρχει τυπικά
- Το πραγματικό που λειτουργεί μέσω των εξαιρέσεων του θεσμικού.
Η ανάγκη για επιτάχυνση διαδικασιών οδηγεί συχνά σε μηχανισμούς παράκαμψης
ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ
Ανάλογα με το μέγεθος και την εμβέλεια των δράσεων και το επίπεδο της Αναθέτουσας Αρχής (ΟΤΑ, Κεντρική Κυβέρνηση) χρησιμοποιούνται διάφοροι μηχανισμοί παράκαμψης, όπως έχει αναφερθεί και σε παλαιότερη αρθρογραφία.
◼️ Οι συμβάσεις χαμηλής αξίας (<30.000 ή 60.000€) υλοποιούνται κυρίως μέσω απευθείας αναθέσεων, πολλές φορές με χρήση κατατμήσεων του συνολικού αντικειμένου ή με διάσπαση επιμέρους μελετών.
◼️ Οι συμβάσεις μεγαλύτερης αξίας κυρίως μελετών, υλοποιούνται μέσω προγραμματικών συμβάσεων με Αναπτυξιακούς Οργανισμούς, για τους οποίους έγινε το τελευταίο διάστημα θεσμική παρέμβαση με στόχο την περιστολή της εμβέλειας τους.
◼️ Τα μεγάλα Πανελλαδικά project, υλοποιούνται είτε ως μελέτες είτε ως υπηρεσίες με χρήση δομών εκτός δημόσιου τομέα (π.χ. ΤΕΕ), οι οποίες θεσμοθετούνται ως Κεντρικές Αναθέτουσες Αρχές, παρότι δεν έχουν αντίστοιχη διοικητική διάρθρωση. Επισημαίνεται ότι το οικονομικό μέγεθος των project είναι τέτοιο που με την με κατάλληλη “διανομή” του αντικειμένου και αποφεύγονται ενστάσεις και αντιπαραθέσεις, ενισχύοντας μία επίπλαστη αποτελεσματικότητα.
◼️ Μεγάλα ή/και εμβληματικά έργα υλοποιούνται με συμβάσεις ειδικού τύπου (π.χ. παραχωρήσεις ΣΔΙΤ κ.λπ.) για την χρήση των οποίων δεν υπάρχει συνήθως αξιολόγηση του οφέλους που προκύπτει για το δημόσιο από την εφαρμογή των συγκεκριμένων διαδικασιών. Τόσο από την διεθνή εμπειρία όσο και από τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου συνίσταται η αποφυγή των μεθόδων αυτού έναντι της κλασσικής μορφής Δημοσίων Έργων, ενώ τονίζεται ότι η έλλειψη χρηματοδότησης δεν αποτελεί επαρκή τεκμηρίωση.
Το παραπάνω σύστημα εξαιρέσεων / παρακάμψεων έχει επίδραση σε δύο επίπεδα.
◼️ Ποσοτικό ως προς τον αριθμό των συμβάσεων οι περισσότερες των οποίων κινούνται εκτός της κανονικότητας του θεσμικού πλαισίου.
◼️ Οικονομικό, ως προς την αξία των συμβάσεων καθώς οι κατ’ εξαίρεση διαδικασίες αφορούν σχετικά μικρό ποσοστό δημόσιου χρήματος οπότε θεωρούνται σχετικά ουδέτερες ως προς το δημόσιο κόστος.
◼️ Επισημαίνεται όμως ότι εφ’ όσον στο δημόσιο κόστος συμπεριληφθούν τα κόστη του ειδικού τύπου συμβάσεων, θεωρείται ότι και σε οικονομικό επίπεδο οι χρησιμοποιούμενες τεχνικές παράκαμψης δεν είναι ουδέτερες.
ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΑΜΨΕΩΝ – ΑΙΤΙΑ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ
Οι παθογένειες του συστήματος οδηγούν σε υπέρβαση κόστους και καθυστερήσεις
Οι παρακάμψεις που αναφέρθηκαν και οι οποίες είναι σημαντικής εκτάσεως, είναι προφανές ότι δεν είναι ΟΥΔΕΤΕΡΕΣ για την Χώρα και για τους πολίτες.
Ενδεικτικά κάποιες επιπτώσεις εντοπίζονται σε:
- Οικονομικό Επίπεδο
◼️ Αυξανόμενο κόστος έργων.
◼️ Χαμηλή αποδοτικότητα επενδεδυμένων κεφαλαίων.
◼️ Μειωμένες διερευνήσεις για τον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών προς όφελος του δημόσιου.
- Τεχνικό Δυναμικό
◼️ Περιορισμός πρόσβασης σε μικρομεσαία σχήματα.
◼️ Συγκέντρωση δραστηριοτήτων σε περιορισμένο αριθμό σχημάτων και δημιουργία ολιγοπωλιακών καταστάσεων (έχει εντοπισθεί από την Ε.Ε.) γεγονός που δεν αποτελεί απλά ένα φαινόμενο αλλά είναι ζήτημα πολιτικής οικονομίας που επηρεάζει την λειτουργία της αγοράς. Η πρόσφατη διανομή ΒΟΑΚ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
◼️ Συνθήκες μειωμένης διαφάνειας και εισαγωγή πιθανής ετεροδοσοληψίας.
- Θεσμικό Επίπεδο
◼️ Αποδυνάμωση ελέγχων από την πλευρά του δημοσίου.
◼️ Περιορισμός διαφάνειας.
◼️ Καλλιέργεια κλίματος απογοήτευσης και αποτροπή προσέλευσης νέων παρόχων υπηρεσιών προς το δημόσιο.
Όπως έχει διαμορφωθεί το σύστημα των δημοσίων συμβάσεων είναι προφανές ότι οι δυσλειτουργίες/αστοχίες είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων όπως ενδεικτικά αναφέρονται:
- Υπερβολικός νομικός φορμαλισμός που δημιουργεί πολλαπλές καθυστερήσεις αλλά και σημεία γέννεσης τυπικών κωλυμάτων που επιλύονται δικαστικά.
- Διοικητική αδυναμία εφαρμογής σύνθετων διαδικασιών.
- Αδυναμία και φόβος ανάληψης ευθυνών στην λήψη αποφάσεων.
◼️ Απουσία ενιαίου σχεδιασμού έργων και έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού με ΙΕΡΑΡΧΙΣΗ και ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ.
Γενικώς η χώρα παράγει έργα χωρίς να έχει απαντήσει στο ερώτημα ποια έργα χρειάζονται και έχουν αποδοτικότητα στο κοινωνικό σύνολο.
Ουσιαστικά με τις παραπάνω αδυναμίες το υφιστάμενο σύστημα λειτουργεί περισσότερο ως εμπόδιο αντί για εργαλείο επίτευξης στρατηγικών στόχων.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Απαραίτητο το σύγχρονο πλαίσιο διαφάνειας και ελέγχου
◼️ Εθνικό Πλαίσιο για συμβάσεις κάτω των ορίων, όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενη αρθρογραφία και έχει κύριο στόχο την αντιμετώπιση των εξαιρέσεων με την διαδικασία των απευθείας αναθέσεων.
◼️ Μεγάλα έργα – Ειδικές Συμβάσεις
Για τα μεγάλα έργα που εκτελούνται με συμβάσεις ειδικού τύπου, απαιτείται η εισαγωγή και η ενίσχυση μηχανισμών ελέγχου και η χάραξη σαφούς πολιτικής με δυναμική για την παρακολούθηση συμβάσεων τέτοιου τύπου. Επισημαίνεται ότι πρακτικά οι συμβάσεις αυτές αποτελούν μία διαδικασία κατανομής κινδύνων και εφ’ όσον το δημόσιο διατηρεί το κύριο μέρος του κινδύνου, όπως φαίνεται από τις αποζημιώσεις που δίδονται (π.χ. υπάρχει παραχωρησιούχος οδικού έργου που εισέπραξε αποζημιώσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία κλπ), δεν είναι ερμηνεύσιμη η επιλογή της συγκεκριμένης διαδικασίας.
Χαρακτηριστικά και ενδεικτικά η ενίσχυση μηχανισμών ελέγχου θα μπορούσε να γίνει με :
- Δημοσιοποίηση αναλύσεων κόστους – οφέλους.
- Ανεξάρτητης αξιολόγησης ή/και ενημέρωση επί στοιχείων τεχνικής διαπραγμάτευσης.
- Παρακολούθηση με δείκτες της απόδοσης του έργου.
- Αξιολόγηση αποτελεσματικότητας.
- Μηχανισμός διαχρονικής και διεπιστημονικής παρακολούθησης, συμβάσεων αυτού του τύπου.
Πρέπει να τονισθεί ότι ουσιαστικός έλεγχος και λειτουργία προς όφελος του δημόσιου δεν υφίσταται.
➤ Με θεσμική κάλυψη της σύμβασης από την Βουλή η οποία κυρώνει την σύμβαση χωρίς τα παραρτήματα της.
➤ Με ανεξάρτητο μηχανικό παραλαβής του έργου και πιστοποίησης της διαθεσιμότητας, ο οποίος αμείβεται από τον Ιδιωτικό Φορέα.
➤ Με απόρρητο ανταγωνιστικό διάλογο, όπου και αν υπάρχει (ιδιαίτερα σε περιπτώσεις με ένα προσφέροντα).
◼️ Σχεδιασμός εθνικής στρατηγικής για την παραγωγή δημοσίων έργων
Το πρόβλημα της παραγωγής δημοσίων έργων δεν είναι μόνο νομοθετικό αλλά έχει πολλαπλές διαστάσεις όπως:
- Την διοικητική
- Την παραγωγική
- Την θεσμική και
- Την ισορροπία συμφερόντων ιδιαίτερα στην φάση μετάβασης.
Είναι σαφές ότι το πρόβλημα δεν λύνεται με μία νομοπαρασκευαστική επιτροπή αναμόρφωσης του υφιστάμενου πλαισίου ούτε με μία κυβερνητική εξαγγελία ή με μία «τεχνική μεταρρύθμιση», αλλά, απαιτείται πολιτική και κοινωνική νομιμοποίηση στον χώρο των συντελεστών των δημοσίων έργων. Στα πλαίσια αυτά η πρόταση για την διοργάνωση ενός ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ για το ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ, όπως αναφέρθηκε στο πρόσφατο συνέδριο της ΠΕΣΕΔΕ, θεωρώ ότι είναι ΧΡΗΣΙΜΗ και ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ και αποτελεί ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ για την χάραξη μίας «εθνικής πολιτικής για τα δημόσια έργα».
Ως μία συμβολή σε αυτή την κατεύθυνση προτείνω την διοργάνωση συνεδρίου με θέμα: «Δημόσια Έργα στην Ελλάδα από την θεσμική υπερρύθμιση στην λειτουργική μεταρρύθμιση» με την ακόλουθη δομή:
Ενότητα 1: Η πραγματική εικόνα του συστήματος δημοσίων συμβάσεων
1.1 Εφαρμογή Ν.4412 στην πράξη
1.2 Χρόνοι ανάθεσης και υλοποίησης
1.3 Διοικητικά Αδιέξοδα
1.4 Μηχανισμοί παράκαμψης
Ενότητα 2: ΣΔΙΤ – Παραχωρήσεις – Συγκεντροποίηση αγοράς
2.1 Ανταγωνισμός στα μεγάλα έργα
2.2 Χρηματοδότηση – Τραπεζικός παράγοντας
2.3 Εθνικός και Περιφερειακός Στρατηγικός Σχεδιασμός
2.4 Αξιολόγηση – Ανάλυση Κόστους Οφέλους
2.5 Ανάληψη Κινδύνων
2.6 Διεθνείς εμπειρίες
Ενότητα 3: Η θέση των μελετητών – Μικρομεσαίο τεχνικό δυναμικό
3.1 Βελτίωση πρόσβασης – Συγκέντρωση αγοράς
3.2 Ποιότητα Μελετών
3.3 Τεχνικό δυναμικό, Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση
Ενότητα 4: Δημόσια έργα και αναπτυξιακός σχεδιασμός
4.1 Ποια έργα χρειάζεται η χώρα
4.2 Ιεράρχηση Εθνικού Σχεδιασμού
4.3 Αξιολόγηση Σκοπιμότητας
4.4 Περιφερειακές Ανισότητες – Η έννοια της σύγκλισης
Ενότητα 5: Ψηφιοποίηση – Διαφάνεια – Νέες Τεχνολογίες
5.1 ΕΣΗΔΗΣ και Παρακολούθηση Έργων
5.2 Ανοικτά Δεδομένα
5.3 Πολιτικές ενσωμάτωσης ΒΙΜ – Πρότυπα
Ενότητα 6: Συμπεράσματα για μία πολιτική παραγωγή δημοσίων έργων
Συμμετέχοντες
- Πολιτική ηγεσία και πολιτικοί οργανισμοί
- ΤΕΕ
- Φορείς Αγοράς (μελετητές, κατασκευαστές, σύμβουλοι)
- ΑΕΙ
Πιστεύω ότι ο ορθολογικός επανασχεδιασμός του συστήματος παραγωγής δημοσίων έργων είναι ζήτημα δημοκρατίας, ποιότητας έργων και παραγωγικού μοντέλου της χώρας και συμβάλει πολλαπλά σε όλους τους τομείς της πολιτικής οργάνωσης, και όσο συνεχίζεται η έλλειψη του έχουμε ελλιπή δημοκρατία, μειωμένη ποιότητα και οικονομικό κόστος δυσανάλογο του αποτελέσματος.
- Όροι αναδημοσίευσης: Για κάθε αναδημοσίευση περιεχομένου του gobhma.gr απαιτείται σαφής αναφορά στην πηγή και ενεργός σύνδεσμος (link) προς το πρωτότυπο άρθρο. Η απλή αναφορά της πηγής χωρίς ενεργό σύνδεσμο δεν αποτελεί πλήρη αναφορά προέλευσης.
πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου
Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα θέματα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!
