Share
∗ Πολυξένη Π. Δημητρακοπούλου
Γράφει η ∗ Πολυξένη Π. Δημητρακοπούλου: Δικηγόρος ΜΔΕ Εργατικού Δικαίου
Σύμφωνα με τον Ν. 551/1915, εργατικό ατύχημα είναι κάθε βίαιο συμβάν που συμβαίνει κατά την εκτέλεση της εργασίας ή εξαιτίας αυτής ή εξ αφορμής αυτής και προκαλεί σε αυτόν ανικανότητα προς εργασία ή άλλη σωματική βλάβη, εφόσον δεν οφείλεται σε πρόθεσή του. Μάλιστα ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να ζητήσει επιπλέον αποζημίωση, εάν το ατύχημα οφείλεται σε δόλο ή αμέλεια του εργοδότη.
Στις σύγχρονες και τεχνολογικά ανεπτυγμένες πλέον κοινωνίες, το εργατικό ατύχημα θα έπρεπε να φαντάζει ως ιστορία ενός μακρινού παρελθόντος. Ωστόσο η πραγματικότητα αποκαλύπτει ότι ένα εργατικό ατύχημα αποτελεί ένα σύνθετο -κυρίως – κοινωνικό και εργασιακό φαινόμενο, άμεσα συνδεδεμένο με τις συνθήκες απασχόλησης και την οργάνωση της εργασίας. Πρόκειται για κάθε αιφνίδιο και απρόβλεπτο περιστατικό που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της εργασίας ή με αφορμή αυτήν, προκαλώντας στον εργαζόμενο σωματική ή ψυχική βλάβη.
Για την προστασία των εργαζομένων από την πρόκληση εργατικών ατυχημάτων κατά την διάρκεια της εργασιακής σχέσης, ο εργοδότης οφείλει καταρχήν να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και μεταξύ άλλων να καταρτίζει πρόγραμμα προληπτικής δράσης και βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως, την οργάνωση της εργασίας, τις κοινωνικές σχέσεις, περιβαλλοντικούς και τεχνολογικούς παράγοντες, τις ανάγκες των εργαζομένων με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις, αλλά και ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, να αξιολογεί ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, μεταξύ άλλων τους κινδύνους της βίας και παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης και να λαμβάνει μέτρα για την πρόληψη, τον έλεγχο και περιορισμό αυτών, να ενημερώνει τον τεχνικό ασφαλείας και τον ιατρό εργασίας για κάθε προγραμματιζόμενη μεταβολή στην παραγωγική διαδικασία και τον τρόπο οργάνωσης της επιχείρησης σε θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας.
Υποχρεώσεις του εργοδότη σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος
Σε περίπτωση που λάβει χώρα εργατικό ατύχημα, ο εργοδότης οφείλει να αναγγέλλει στις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιθεώρησης Εργασίας και στις αρμόδιες υπηρεσίες του e-Ε.Φ.Κ.Α., εντός είκοσι τεσσάρων (24) ωρών, όλα τα εργατικά ατυχήματα και εφόσον πρόκειται περί σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου, να αναγγέλλει το ατύχημα και στις πλησιέστερες αστυνομικές αρχές και να τηρεί αμετάβλητα όλα τα στοιχεία που δύνανται να χρησιμεύσουν για εξακρίβωση των αιτίων του ατυχήματος. Ως σοβαρός νοείται ο τραυματισμός που απαιτεί τη διακομιδή του εργαζομένου σε μονάδα υγείας και την παραμονή του για νοσηλεία. Παράλληλα για την καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων οφείλει να τηρεί ειδικό βιβλίο ατυχημάτων, στο οποίο να αναγράφονται τα αίτια και η περιγραφή του ατυχήματος καθώς και τα μέτρα που λαμβάνονται για την αποτροπή επανάληψης παρόμοιων συμβάντων, να τηρεί κατάλογο των εργατικών ατυχημάτων που είχαν ως συνέπεια για τον εργαζόμενο ανικανότητα εργασίας μεγαλύτερη των τριών εργάσιμων ημερών, να αναγγέλλει στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον e-Ε.Φ.Κ.Α. την ασθένεια εργαζομένου που οφείλεται στην εργασία, εντός πέντε ημερών από την ενημέρωσή του από τον ιατρό εργασίας. Στον εργοδότη που παραβαίνει τις ως άνω υποχρεώσεις του επιβάλλονται διοικητικές κυρώσεις από τις αρμόδιες αρχές.
Η καταγραφή είναι υποχρεωτική και αποτελεί τεκμήριο σε νομικές διαδικασίες
Ο αναγγέλλων το εργατικό ατύχημα πρέπει να είναι ο εργοδότης του παθόντα με σχέση εξαρτημένης εργασίας ή ο έμμεσος εργοδότης σε περίπτωση εργασίας μέσω Εταιρείας Προσωρινής Απασχόλησης (Ε.Π.Α). Στην περίπτωση που ένα εργατικό ατύχημα δεν αναγγελθεί από τον εργοδότη, αλλά από τον παθόντα, έναν Συνδικαλιστικό Φορέα ή τρίτο, αποτελεί καταγγελία και επιβάλλονται διοικητικές κυρώσεις στον εργοδότη για την μη αναγγελία του. Αναγγελία εργατικού ατυχήματος γίνεται και στην περίπτωση του αδήλωτου εργαζόμενου.
Για σοβαρά εργατικά ατυχήματα ή ατυχήματα που κατά την κρίση του αρμόδιου Επιθεωρητή Εργασίας χρήζουν αυτοψίας, ο αρμόδιος Επιθεωρητής Εργασίας διενεργεί έλεγχο στον τόπο του ατυχήματος και οποιαδήποτε άλλη ενέργεια για τη διερεύνηση των αιτίων αυτού. Εφόσον καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το εργατικό ατύχημα οφείλεται σε έλλειψη μέτρων ασφάλειας, εκ μέρους του εργοδότη, συντάσσει Έκθεση Έρευνας – Μηνυτήρια Αναφορά. Οι περαιτέρω ενέργειες αποφασίζονται από τον αρμόδιο Εισαγγελέα π.χ. παραπομπή σε δίκη, αρχειοθέτηση κλπ. Όταν το ατύχημα δεν οφείλεται σε έλλειψη μέτρων ασφάλειας, συντάσσει Έκθεση Έρευνας, χωρίς αυτή να επέχει το ρόλο Μηνυτήριας Αναφοράς.
Παρατηρείται ότι αυτό που εξετάζεται ως κύριο στοιχείο και ενδιαφέρει τις αρμόδιες υπηρεσίες κατά την αναγγελία του εργατικού ατυχήματος είναι η παραβίαση των καθηκόντων επιμελείας που οφείλει να επιδεικνύει κάθε εργοδότης, κατασκευαστής, εισαγωγέας ή προμηθευτής. Επομένως, με την αναγγελία εργατικού ατυχήματος προλαμβάνονται τυχόν παραβάσεις εκ μέρους των εργοδοτών των διατάξεων της εργασιακής νομοθεσίας. Προς την κατεύθυνση αυτή κινείται και ο πρόσφατος νόμος 5239/2025, επιχειρώντας να δώσει έμφαση κυρίως στην πρόληψη και στην ψηφιοποίηση των διαδικασιών.
Πρόληψη και νέο πλαίσιο για την ασφάλεια στην εργασία
Έτσι στοχεύοντας στην άμεση αντιμετώπιση κινδύνων στο χώρο εργασίας, καθιερώνεται υποχρεωτική εκπαίδευση εργαζομένων σε πρώτες βοήθειες (ΚΑΡΠΑ και λαβή Χάιμλιχ, εφόσον απασχολεί έως 50 εργαζόμενους μέσω βιντεοεκπαιδευτικού υλικού και εφόσον απασχολεί πάνω από 50 εργαζόμενους μέσω μαθημάτων από πιστοποιημένους εκπαιδευτικούς φορείς πρώτων βοηθειών) ενώ παράλληλα, αποσκοπώντας στην επαγγελματική και ουσιαστική εποπτεία, καθορίζεται συγκεκριμένο πλαίσιο για την ευθύνη και τον χρόνο παρουσίας στο χώρο εργασίας του τεχνικού ασφαλείας και του ιατρού εργασίας, περιορίζοντας ταυτόχρονα την δυνατότητα του εργοδότη να αναλαμβάνει ο ίδιος καθήκοντα τεχνικού ασφαλείας. Καινοτόμες επίσης είναι οι διατάξεις που ρυθμίζουν ειδική μέριμνα για τις ευάλωτες ομάδες, προβλέποντας ειδικά για τους εργαζόμενους με αναπηρία ή χρόνιες παθήσεις, συγκεκριμένα μέτρα προστασίας.
Σύγχυση στην καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων
Φυσικά οι νέες νομοθετικές ρυθμίσεις δεν αρκούν για την μείωση των εργατικών ατυχημάτων που δυστυχώς με την πάροδο των χρόνων αντί να μειώνονται, αυξάνονται ραγδαία. Η απόκλιση των καταγεγραμμένων εργατικών ατυχημάτων από τις επίσημες δημόσιες αρχές και από τους συνδικαλιστικούς φορείς αναδεικνύει με το πιο παραστατικό τρόπο το πρόβλημα της υποκαταγραφής τους. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: Για το έτος 2023, 14.920 αναγγελθέντα εργατικά ατυχήματα, 17.000 καταγγελίες στην Επιθεώρηση Εργασίας το 2024, για το δε έτος 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας, τα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα ανέρχονται μόλις σε 42 – με άλλα 5 να βρίσκονται υπό διερεύνηση- την στιγμή που από την καταγραφή και έρευνα που λαμβάνει χώρα τα τελευταία τέσσερα χρόνια με πρωτοβουλία της Ομοσπονδίας Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος, καταγράφηκαν 201 απώλειες στους χώρους εργασίας και 334 σοβαροί τραυματισμοί. Η εντυπωσιακή διάσταση των αριθμητικών δεδομένων μας κάνει να αναρωτιόμαστε ποια θα ήταν τελικά η πραγματική εικόνα αν αναγγέλλονταν το σύνολο των εργατικών ατυχημάτων.
Πέραν όμως από την υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων, μια σειρά από παραλείψεις όπως η παράλειψη λήψης μέτρων προστασίας (ΜΑΠ, διαδικασίες, έλεγχοι), η ελλιπής εποπτεία και ο ουσιαστικός έλεγχος στους χώρους εργασίας, η κακή οργάνωση του χρόνου εργασίας σε συνδυασμό με την ελλιπή εκπαίδευση των εργαζομένων για την πρόληψη των κινδύνων είναι μερικοί μονό από τους συνήθεις παράγοντες που συναντώνται σε μεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων κατά την λειτουργία τους και οι οποίοι ευθύνονται για την πρόκληση των εργατικών ατυχημάτων. Οι παραπάνω, καθ’ όλα ουσιαστικοί, παράγοντες επιβεβαιώθηκαν άλλωστε και ως οι αιτίες πρόκλησης των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων που έλαβαν χώρα τον Ιανουάριο 2026 στο εργοστάσιο ΒΙΟΛΑΝΤΑ.
Βέβαια τα νομοθετικά και νομολογιακά εργαλεία δεν αποτελούν πανάκεια στην πρόκληση των εργατικών ατυχημάτων, αν στην πράξη δεν εφαρμόζονται και δεν καλλιεργείται η κουλτούρα της εκπαίδευσης για την ασφάλεια και προστασία της υγείας των εργαζομένων. Η μη καταγραφή του συνόλου των εργατικών ατυχημάτων και συνακόλουθα η μη δημοσιοποίησή τους αποτελούν σοβαρά ακανθώδη προβλήματα, η άμεση επίλυση των οποίων σε συνδυασμό με την ορθή εφαρμογή και επιτήρηση των μέτρων ασφαλείας, αποτελούν ένα πρώτο βήμα που ευελπιστούμε ότι θα συμβάλλει στην μείωση του διαρκώς αυξανόμενου αριθμού τους.
- Όροι αναδημοσίευσης: Για κάθε αναδημοσίευση περιεχομένου του gobhma.gr απαιτείται σαφής αναφορά στην πηγή και ενεργός σύνδεσμος (link) προς το πρωτότυπο άρθρο. Η απλή αναφορά της πηγής χωρίς ενεργό σύνδεσμο δεν αποτελεί πλήρη αναφορά προέλευσης.
πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου
ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα θέματα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!
