Τεκμηρίωση Ασφάλειας και Υγείας: Το κρυφό θεμέλιο κάθε επιτυχημένου κατασκευαστικού έργου

∗ Δημήτρης Ταπεινόπουλος

Γράφει ο ∗  Δημήτρης Ταπεινόπουλος: General Manager Construction Projects Sector  της «Σαμαράς & Συνεργάτες ΕΠΕ»

Η τεκμηρίωση Α&Υ μετατρέπει την ασφάλεια από μια αόριστη έννοια σε ένα συγκεκριμένο, εφαρμόσιμο σχέδιο δράσης. Όταν αυτό δεν υφίσταται, το έργο γίνεται επισφαλές και νομικά εκτεθειμένο.

Γιατί η τεκμηρίωση Α&Υ δεν είναι απλά μια τυπική υποχρέωση

Η ασφάλεια και  υγεία των εργαζομένων σε ένα κατασκευαστικό έργο δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη νομική υποχρέωση, είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για την επιτυχή ολοκλήρωσή του. Σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αυξημένη τεχνική πολυπλοκότητα, πιεστικά χρονοδιαγράμματα και πλήθος εμπλεκόμενων μερών, η ορθή διαχείριση της Ασφάλειας και Υγείας (Α&Υ) αποτελεί ύψιστη στρατηγική προτεραιότητα..

Κεντρικός πυλώνας ενός πετυχημένου συστήματος Α&Υ είναι η εκπόνηση των απαιτούμενων εγγράφων και μελετών, τα οποία αποτελούν δυναμικά εργαλεία πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων στο εργοτάξιο.

H ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ, με πολυετή εμπειρία στην εκπόνηση μελετών και εγγράφων Α&Υ στα μεγαλύτερα κατασκευαστικά έργα της χώρας, τεκμηριώνει έμπρακτα ότι η επένδυση στην ολοκληρωμένη τεκμηρίωση Α&Υ σε κάθε στάδιο, προσδίδει πολλαπλά οφέλη: λιγότερα ατυχήματα, καλύτερη οργάνωση και αυξημένη αποδοτικότητα.

Τα βασικά στοιχεία τεκμηρίωσης σε ένα εργοτάξιo

Η ολιστική προσέγγιση Α&Υ από τη σύλληψη έως την παράδοση ενός έργου

Η παραδοσιακή προσέγγιση στα κατασκευαστικά έργα συχνά περιορίζει τη μέριμνα για τα θέματα Α&Υ αποκλειστικά στην περίοδο εκτέλεσης εργασιών, δηλαδή από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου έως την οριστική παράδοση έργου, αγνοώντας πλήρως τις φάσεις σχεδιασμού και μελέτης αυτού. Είναι πλέον επιτακτική ανάγκη ο κατασκευαστικός κλάδος να αποκτήσει μια «ολιστική θεώρηση», να ενταχθεί δηλαδή η Ασφάλεια και Υγεία σε κάθε φάση του κύκλου ζωής ενός έργου. Η θεώρηση αυτή είναι πιο επίκαιρη από ποτέ σήμερα, σε ένα χρονικά σημείο τομής, με μεγάλα έργα υποδομής και κορυφαίες κατασκευαστικές εταιρείες του εξωτερικού, οι οποίες φέρνουν τεχνογνωσία και σημαντική εξειδίκευση στα θέματα Ασφάλειας.

Η ολιστική αυτή λογική βρίσκει εφαρμογή φυσικά και στην εκπόνηση της τεκμηρίωσης Ασφάλειας και Υγείας: τα θέματα Α&Υ εισάγονται από τη φάση σχεδιασμού και μελέτης και «ταξιδεύουν» με το έργο έως την παράδοση και τη λειτουργία του. Σε κάθε ένα από τα τρία αυτά στάδια παράγεται ένα διακριτό σύνολο εγγράφων, με συγκεκριμένο στόχο και περιεχόμενο.

Μέσω του Σχεδίου Ασφάλειας και Υγείας και του Φακέλου Ασφάλειας και Υγείας, εντοπίζονται οι κίνδυνοι πριν ξεκινήσει ένα έργο

Φάση 1: Σύλληψη και Σχεδιασμός έργου – Η πρόληψη ως θεμέλιο

Στη φάση εκπόνησης της μελέτης και σχεδιασμού του έργου εκπονούνται τα πρώτα θεμελιώδη έγγραφα Α&Υ που θα θέσουν τις βάσεις και θα αποτελέσουν τον οδηγό για την εξέλιξη των εγγράφων στις μετέπειτα φάσεις του έργου. Τα έγγραφα στη φάση αυτή, που έχουν ως σκοπό να προβλέψουν του κινδύνους πριν καν εμφανιστούν στο εργοτάξιο, είναι τα κάτωθι:

• Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ) στη φάση μελέτης: Το κεντρικό έγγραφο Α&Υ, το οποίο αποτελεί, πέρα από νομοθετική υποχρέωση, και τον βασικό «οδηγό» οργάνωσης των θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας και θέσπισης κανόνων που θα διέπουν τις κατασκευαστικές δραστηριότητες. Ένα σωστά εκπονημένο ΣΑΥ επιτρέπει στην ομάδα μελέτης του έργου να κατανοήσει καλύτερα τους πιθανούς κινδύνους που πρόκειται να εμφανιστούν και να τροποποιήσουν, όπου απαιτείται, τα στοιχεία της μελέτης για να τους αποτρέψουν.
• Generic Risk Assessment: Η γενικευμένη εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου, στην πρωτόλεια της μορφή στη φάση μελέτης του έργου, περιλαμβάνεται στο ΣΑΥ και ουσιαστικά κάνει μία πρώτη χαρτογράφηση των βασικών κινδύνων που μπορεί να προκύψουν από τον τρόπο σχεδιασμού του έργου και από το περιβάλλον στο οποίο θα αναπτυχθεί, χωρίς όμως να ασχολείται με τις κατασκευαστικές εργασίες. Το Risk Assessment θα μετεξελιχθεί στη φάση κατασκευής ως ένα εξειδικευμένο εργαλείο πρόληψης με στόχευση στις εργασίες.

Γιατί είναι κρίσιμη η φάση της μελέτης;

Η εμπειρία από τα μεγάλα έργα υποδομής τεκμηριώνει ότι κάθε ευρώ που επενδύεται στην πρόληψη κατά τη φάση μελέτης εξοικονομεί πολλαπλάσιο κόστος διαχείρισης ατυχημάτων/ συμβάντων κατά την κατασκευή, γεγονός που καταδεικνύει ότι η φάση μελέτης αποτελεί τη βάση για τη βιώσιμη εξέλιξη ενός έργου.

Φάση 2: Εκτέλεση Εργασιών – Η ασφάλεια ως δυναμικό εργαλείο προστασίας

Στη φάση εκτέλεσης των εργασιών, η τεκμηρίωση Α&Υ απαιτείται να γίνει λεπτομερής και εξειδικευμένη. Δεν αρκεί πλέον η γενική αποτύπωση κινδύνων, οι μελέτες και τα έγγραφα εκπονούνται πιο στοχευμένα και συνήθως είναι μεγαλύτερης έκτασης και ανάλυσης. Τα έγγραφα στη φάση αυτή είναι:

• Method Statements (Μεθοδολογίες Εκτέλεσης Εργασίας): Πριν την εκτέλεση κάθε βασικής εργασίας εκπονείται μία αναλυτική περιγραφή με τα βήματα εκτέλεσης και αλληλουχίας επιμέρους εργασιών και τον εξοπλισμό που θα χρησιμοποιηθεί. Το Method Statement έχει ξεκάθαρο στόχο: να ξεκαθαρίσει τις διαδικασίες στα εμπλεκόμενα συνεργεία, να μειώσει τις παρανοήσεις στο πεδίο και να αποτρέψει πιθανά σφάλματα (κατασκευαστικά ή μη) που κοστίζουν ακριβά.
• Specific Risk Assessments (Ειδικές Εκτιμήσεις Κινδύνου/ RAMS): Οι εκτιμήσεις κινδύνου στη φάση της κατασκευής είναι πλέον εξειδικευμένες και αναφέρονται σε κάθε βασική εργασία (πχ. χωματουργικές εργασίες, σκυροδετήσεις, εργασίες σε ύψος), εντοπίζοντας συγκεκριμένους κινδύνους και προτείνοντας στοχευμένα μέτρα πρόληψης για την ασφάλεια των εργαζομένων. Το εξειδικευμένο Risk Assessment βασίζεται στα αναλυτικά στοιχεία που θα δοθούν από τα εμπλεκόμενα στελέχη της κατασκευής, και ουσιαστικά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του Method Statement, με την ονομασία RAMS (Risk Assessment – Method Statement).
• Μελέτες Εκτίμησης Επαγγελματικού Κινδύνου υπεργολάβων: Σε έργα όπου εμπλέκονται πολλοί υπεργολάβοι, ο συντονισμός των θεμάτων Α&Υ αποκτά κρίσιμη διάσταση. Κάθε συνεργείο οφείλει να μεριμνά για την ασφάλεια των εργαζομένων του μέσα από μία αναλυτική μελέτη εκτίμησης κινδύνου, λαμβάνοντας υπόψη τις εργασίες και τον εξοπλισμό που θα χρησιμοποιήσει. Αντίστοιχα, ο Συντονιστής Α&Υ, εκ του ρόλου του, διασφαλίζει ότι οι μελέτες εκτίμησης κινδύνου που λαμβάνει στα χέρια του έχουν ουσιαστική εφαρμογή και δεν προκαλούν ανασφαλείς καταστάσεις μεταξύ τους.
• Οδηγίες Ασφαλούς Εργασίας: Εξειδικευμένες οδηγίες Α&Υ, που περιέχουν προληπτικά μέτρα και ενέργειες εμπλεκομένων, προσαρμοσμένες στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά των επί μέρους εργασιών, όπως αυτές περιγράφονται στα Method Statements που προαναφέρθηκαν.

Τα οφέλη για εταιρείες και μηχανικούς

Η άρτια τεκμηρίωση Α&Υ κατά την εκτέλεση εργασιών δεν ωφελεί μόνο τους εργαζόμενους, αλλά συμβάλει στην ομαλή και αδιάλειπτη λειτουργία του εργοταξίου, τόσο από κατασκευαστική, όσο και από οικονομική σκοπιά. Κάθε ατύχημα που αποτρέπεται σημαίνει μηδέν ημέρες διακοπής εργασιών, μηδέν νομικές εμπλοκές και μηδέν ρήτρες καθυστερήσεων στο χρονοδιάγραμμα. Ειδικά στην ιδιαίτερη αγορά των δημοσίων έργων, η εφαρμογή ενόις ολοκληρωμένου συστήματος εγγράφων Ασφάλειας και Υγείας αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα τόσο κατά την αξιολόγηση διαγωνισμών, όσο και στη διατήρηση του κύρους και της φήμης των εταιρειών.

Φάση 3: Παράδοση έργου και φάση Λειτουργίας – Η ασφάλεια στους χρήστες

Η παράδοση ενός κατασκευαστικού έργου δεν σηματοδοτεί το τέλος των υποχρεώσεων Α&Υ. Αντιθέτως, εισερχόμαστε σε μια νέα φάση όπου η τεκμηρίωση πρέπει να εστιάσει στη διαχείριση των κινδύνων που προκύπτουν κατά τη μελλοντική χρήση, συντήρηση και λειτουργία του έργου.

• Φάκελος Ασφάλειας και Υγείας (ΦΑΥ): Ο ΦΑΥ είναι ένα κρίσιμο, δυναμικό έγγραφο Ασφάλειας και Υγείας, το οποίο ενημερώνεται κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου και παραδίδεται στον Κύριο του Έργου (ΚτΕ) με την ολοκλήρωση του. Είναι υποχρεωτικός από τη νομοθεσία και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα σχέδια του έργου «όπως κατασκευάστηκε» και όλα τα υλικά και τον εξοπλισμό που ενσωματώθηκε μόνιμα στο έργο. Παρέχει επίσης όλες τις αναγκαίες πληροφορίες και τα μέτρα ασφαλείας που θα χρειαστεί να τηρήσουν όλα τα συνεργεία συντήρησης, επισκευής, φύλαξης και καθαριότητας που θα εισέλθουν στο έργο κατά τη λειτουργία και χρήση του έργου.
• Οδηγίες Α&Υ για τη λειτουργία: Οι οδηγίες Ασφαλείας απευθύνονται πλέον στο προσωπικό λειτουργίας και συντήρησης, μεταφέροντας τη γνώση που αποκτήθηκε κατά την κατασκευή στους ανθρώπους που θα φροντίζουν το έργο κατά τη διάρκεια ζωής του.

Η αξία για τον κύριο του έργου

Η εκπόνηση ενός πλήρους και τεκμηριωμένου ΦΑΥ αποτελεί μία ουσιαστική επένδυση με σίγουρη απόδοση. Κατά τις μελλοντικές εργασίες συντήρησης, ο ΦΑΥ μπορεί να αποτρέψει ατυχήματα εργαζομένων και χρηστών, να μειώσει σημαντικά τον χρόνο επεμβάσεων και να διαφυλάξει το κύρος και την αξιοπιστία του Κυρίου του Έργου. Στα δημόσια έργα μάλιστα, με την ευρεία επιρροή στον κοινωνικό περιβάλλον, η διασφάλιση υψηλού επιπέδου Ασφάλειας αποκτά επιπρόσθετη αξία.

Τα οφέλη της ολοκληρωμένης τεκμηρίωσης Α&Υ: μια συνολική εικόνα

Τα οφέλη της ολοκληρωμένης τεκμηρίωσης εγγράφων Α&Υ είναι πολυεπίπεδα:

• Για τους εργαζόμενους: Εργάζονται σε περιβάλλον όπου οι κίνδυνοι έχουν εντοπιστεί εγκαίρως και τα προληπτικά μέτρα λαμβάνονται εκ των προτέρων. Η ασφαλής εργασία δεν είναι θέμα τύχης, είναι αποτέλεσμα σχεδιασμού.
• Για τις εμπλεκόμενες εταιρείες: Μειώνεται δραστικά ο κίνδυνος διακοπής εργασιών λόγω ατυχήματος, αποφεύγονται νομικές εμπλοκές και ποινικές ρήτρες, και η εταιρεία ενισχύει τη θέση της, αποκτώντας ισχυρό πλεονέκτημα σε μελλοντικούς διαγωνισμούς και έργα.
• Για τους μηχανικούς Α&Υ: Η ολιστική εκπόνηση εγγράφων αναβαθμίζει τον ρόλο τους από «διεκπεραιωτές τυπικών νομοθετικών υποχρεώσεων» σε ουσιαστικούς συντελεστές της επιτυχίας του έργου, με αντίστοιχη αναγνώριση και ζήτηση στην αγορά.
• Για τον Κύριο του Έργου: Το έργο παραδίδεται εντός χρονοδιαγράμματος, χωρίς ατυχήματα που δημιουργούν νομικές και ηθικές ευθύνες, και με πλήρες αρχείο που εξασφαλίζει την ασφαλή μελλοντική χρήση και συντήρησή του.
• Για το έργο στο σύνολό του: Χρονοδιαγράμματα που τηρούνται, κόστη που ελέγχονται και ταχύτητα στην εκτέλεση των εργασιών, γιατί οι εργασίες είναι προσχεδιασμένες και οργανωμένες σωστά από τη σκοπιά της Α&Υ.

Συμπέρασμα: Η ασφάλεια δεν κοστίζει – Η απουσία της ναι

Η ραγδαία ανάπτυξη του κατασκευαστικού τομέα, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς και του θεσμικού πλαισίου, δημιουργεί συνθήκες όπου η ολιστική αντιμετώπιση της Α&Υ και ιδιαίτερα ενός άρτιου συστήματος εγγράφων Α&Υ δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά προϋπόθεση ανταγωνιστικότητας. Οι εταιρείες και οι μηχανικοί που θα το αντιληφθούν έγκαιρα θα είναι εκείνοι που θα διαμορφώσουν το επόμενο πρόσωπο της κατασκευαστικής αγοράς και θα συμμετέχουν στα μεγάλα έργα υποδομής της χώρας τα επόμενα χρόνια. Η ΣΑΜΑΡΑΣ και ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ, όντας πρωτοπόρος στις εξελίξεις, θα αποτελεί συνοδοιπόρο και οδηγό στη νέα αυτή αντίληψη και προσέγγιση στον χώρο των κατασκευών.

• Όροι αναδημοσίευσης: Για κάθε αναδημοσίευση περιεχομένου του gobhma.gr απαιτείται σαφής αναφορά στην πηγή και ενεργός σύνδεσμος (link) προς το πρωτότυπο άρθρο. Η απλή αναφορά της πηγής χωρίς ενεργό σύνδεσμο δεν αποτελεί πλήρη αναφορά προέλευσης.

πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα θέματα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!