Η Αρχιτεκτονική της ασφάλειας: Μια εκ του πεδίου ανάλυση του ρόλου του Τεχνικού Ασφαλείας στα εργοτάξια

∗ Χατζηδημητράκης Παναγιώτης

Γράφει ο ∗ Χατζηδημητράκης Παναγιώτης: Πρόεδρος του Επιστημονικού Συλλόγου Τεχνικών Ασφαλείας Ελλάδος (ΣΤΑΕ)

Η αποστολή του Τεχνικού Ασφαλείας περιλαμβάνει συγκεκριμένες αρμοδιότητες και υποχρεώσεις, οι οποίες καθορίζονται αναλυτικά στις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας. Είναι υπεύθυνος για την ανάπτυξη, την εφαρμογή και τη διατήρηση των προτύπων ασφαλείας και στόχος του θα πρέπει να είναι οι εργαζόμενοι να επιστρέφουν υγιείς στα σπίτια τους.

Στον απαιτητικό κόσμο των τεχνικών έργων, η ασφάλεια συχνά αντιμετωπίζεται ως  ένας περιοριστικός παράγοντας χρόνου και κόστους. Ωστόσο, η πραγματικότητα  είναι διαφορετική: Η ασφάλεια είναι η βάση πάνω στην οποία οικοδομείται η  βιωσιμότητα κάθε έργου. Ο Τεχνικός Ασφαλείας (ΤΑ) καλείται να ισορροπήσει  ανάμεσα στις απαιτήσεις της παραγωγής και την απόλυτη ανάγκη για προστασία της  ανθρώπινης ζωής.

1. Ο πολυδιάστατος ρόλος του Τεχνικού Ασφαλείας στην πράξη

Ο ΤΑ δεν περιορίζεται σε έναν ρόλο απλού παρατηρητή. Στην καθημερινή πρακτική, λειτουργεί ως:

• Αναλυτής επικινδυνότητας: Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία (π.χ. μια  σκυροδέτηση σε ύψος), ο ΤΑ αναλύει τη μέθοδο εργασίας και εντοπίζει τα  κρίσιμα σημεία όπου μπορεί να συμβεί αστοχία.
• Ελεγκτής εξοπλισμού: Διασφαλίζει ότι όλα τα μηχανήματα έργου διαθέτουν  τις απαραίτητες πιστοποιήσεις, τα βιβλία συντήρησης και ότι οι χειριστές τους  κατέχουν τις νόμιμες άδειες.

Οι τακτικοί έλεγχοι επιτρέπουν τον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων

• Διαμεσολαβητής: Συχνά καλείται να πείσει το προσωπικό και τη Διοίκηση ότι η ασφαλής οδός είναι η μόνη αποδοτική μακροπρόθεσμα, καταρρίπτοντας  τον μύθο ότι η ασφάλεια καθυστερεί το έργο.

2. Συχνά προβλήματα στην εφαρμογή μέτρων

Η μετάβαση από το χαρτί στο πεδίο κρύβει σημαντικά εμπόδια:

• Ανομοιογένεια συνεργείων: Σε ένα εργοτάξιο μπορεί να συνυπάρχουν δέκα  διαφορετικοί υπεργολάβοι. Ο καθένας έχει τη δική του κουλτούρα ασφάλειας,  γεγονός που καθιστά τον συντονισμό εξαιρετικά δύσκολο.
• Προσωρινότητα των μέτρων: Επειδή το εργοτάξιο αλλάζει μορφή  καθημερινά, ένα μέτρο που ήταν αποτελεσματικό το πρωί (π.χ. μια  περίφραξη), μπορεί να είναι εμπόδιο το μεσημέρι, με αποτέλεσμα οι  εργαζόμενοι να το αφαιρούν αυθαίρετα.
• Περιβαλλοντικές συνθήκες: Η ζέστη, το κρύο ή η σκόνη κάνουν τη χρήση  των Μέσων Ατομικής Προστασίας (όπως οι μάσκες ή οι ολόσωμες φόρμες)  ανυπόφορη, οδηγώντας τους εργαζόμενους στην παράκαμψή τους.

3. ΣΑΥ και ΦΑΥ: Από το συρτάρι στην πρώτη γραμμή

Το Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ) και ο Φάκελος Ασφάλειας και Υγείας  (ΦΑΥ) είναι τα βασικά εργαλεία πρόληψης, εφόσον δεν είναι μια τυποποιημένη  copy – paste μελέτη.

• Στα μεγάλα δημόσια έργα, η τήρησή τους είναι αυστηρή, καθώς αποτελούν προϋπόθεση για την πιστοποίηση των εργασιών.
• Στα ιδιωτικά έργα, παρατηρείται συχνά το φαινόμενο της «τυποποιημένης μελέτης» που δεν ανταποκρίνεται στις ιδιαιτερότητες του συγκεκριμένου  χώρου. Η ουσιαστική εφαρμογή επιτυγχάνεται μόνο όταν το ΣΑΥ μεταφράζεται σε “Toolbox Meetings” – σύντομες πρωινές συγκεντρώσεις όπου ο ΤΑ εξηγεί  στους εργάτες τους συγκεκριμένους κινδύνους της ημέρας.

4. Παραδείγματα σωτήριων παρεμβάσεων

• Εκσκαφές: Σε έργο αποχέτευσης, ο ΤΑ διέκοψε την εργασία επειδή  παρατήρησε μικρορωγμές στα τοιχώματα του σκάμματος. Δύο ώρες  αργότερα, σημειώθηκε μερική κατάρρευση. Χωρίς την παρέμβαση, οι εργάτες  θα είχαν εγκλωβιστεί.
• Εργασία σε ύψος: Η επιμονή του ΤΑ για χρήση διπλού αναδέτη (double lanyard) σε μεταλλική κατασκευή έσωσε εργαζόμενο που γλίστρησε κατά τη  μετακίνησή του από το ένα σημείο στο άλλο.

5. Αναγκαίες τομές για το μέλλον

Για να μειωθούν δραστικά τα ατυχήματα, απαιτούνται:

1. Υποχρεωτική Πιστοποίηση Ασφάλειας (Safety Passport): Κανένας εργαζόμενος να μην εισέρχεται σε εργοτάξιο χωρίς να έχει περάσει από βασικό σεμινάριο ασφάλειας, και γνώση των ιδιαίτερων κινδύνων του συγκεκριμένου έργου.
2. Αλλαγή στη δημοπράτηση: Τα μέτρα ασφάλειας να μην αποτελούν μέρος της οικονομικής προσφοράς, ώστε να μην “συμπιέζονται” για να κερδηθεί ένας διαγωνισμός.
3. Αυστηρότερη επίβλεψη από το Δημόσιο: Ενίσχυση της Επιθεώρησης Εργασίας για ουσιαστικούς και όχι μόνο τυπικούς ελέγχους. Εδώ υπάρχει πρόοδος για συνεχή παρουσία του Συντονιστή ΤΑ με την ψήφιση του Ν. 5239/2025

6. Οι “ρίζες” των ατυχημάτων: Ανάλυση παραγόντων

Η στατιστική ανάλυση των ατυχημάτων δείχνει μια σαφή ιεράρχηση αιτιών:

• Παράκαμψη μέτρων λόγω πίεσης χρόνου ή κόστους: Η ανάγκη να προλάβουμε ένα deadline οδηγεί συχνά στην αφαίρεση προστατευτικών ή τη χρήση ακατάλληλων μέσων ανύψωσης.
• Ελλιπής επίβλεψη: Όταν ο εργοδηγός ή ο ΤΑ δεν είναι παρόντες, η τάση των εργαζομένων για αυτοσχεδιασμό αυξάνεται δραματικά.
• Κακή συντήρηση εξοπλισμού: Φθαρμένα συρματόσχοινα, ελαττωματικά φρένα ή κατεστραμμένα ηλεκτρολογικά πάνελ αποτελούν “ωρολογιακές βόμβες”.

7. Το Συνηθέστερο λάθος: Η «οικειότητα» με τον κίνδυνο

Το πιο συχνό σφάλμα είναι η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων και η εξοικείωση με  τον κίνδυνο. Ο έμπειρος τεχνίτης πιστεύει ότι «ξέρει τι κάνει» και ότι «δεν πρόκειται  να συμβεί σε αυτόν». Αυτή η ψευδαίσθηση ασφάλειας οδηγεί στη μη χρήση της  ζώνης ή του κράνους, ειδικά σε εργασίες μικρής διάρκειας. Η αποφυγή αυτού του λάθους είναι απλή: Μηδενική ανοχή σε εκπτώσεις ασφάλειας, ανεξαρτήτως  εμπειρίας ή διάρκειας εργασίας.

Ο Τεχνικός Ασφαλείας είναι ο θεματοφύλακας της ακεραιότητας του προσωπικού. Η επιτυχία του δεν μετριέται με το πόσα πρόστιμα απέτρεψε, αλλά με το πόσοι εργαζόμενοι επέστρεψαν υγιείς στα σπίτια τους στο τέλος της ημέρας.

• Όροι αναδημοσίευσης: Για κάθε αναδημοσίευση περιεχομένου του gobhma.gr απαιτείται σαφής αναφορά στην πηγή και ενεργός σύνδεσμος (link) προς το πρωτότυπο άρθρο. Η απλή αναφορά της πηγής χωρίς ενεργό σύνδεσμο δεν αποτελεί πλήρη αναφορά προέλευσης.

πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα θέματα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!