Η ανάπτυξη της Κρήτης μέσω βιώσιμων σύγχρονων υποδομών

Γράφει ο ∗ Δημήτριος Οδ. Παπαγιαννίδης: Πρώην Γ. Γ. Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών στο ΥπΑΑΤ, Γενικός Διευθυντής ΥΠΥΜΕ πρώην πρόεδρος ΣΠΜΕ,  μέλος Αντιπροσωπείας ΤΕΕ

Παρουσίαση έργων στρατηγικής σημασίας, που συμπληρώνονται από μια σειρά παρεμβάσεων με στόχο την ανθεκτικότητα, τη λειτουργικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη της Κρήτης.

Απελευθέρωση αναπτυξιακών δυνατοτήτων του νησιού

Η πορεία των υποδομών στην Κρήτη τα τελευταία χρόνια θεωρείται από τις πιο δυναμικές στην Ελλάδα, με μεγάλα έργα που επηρεάζουν μεταφορές, τουρισμό και ενέργεια.

 

Παραθέτουμε μια συνοπτική αλλά ουσιαστική εικόνα:

Συγκοινωνιακές υποδομές – Οδικά έργα

ΒΟΑΚ: Το μεγαλύτερο έργο υποδομής της Κρήτης

1. Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ)

Πρόκειται για το μεγαλύτερο έργο υποδομής στο νησί, καθώς σήμερα ο δρόμος θεωρείται επικίνδυνος και ανεπαρκής για την συνεχώς αυξανόμενη τουριστική κίνηση.

Ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ) είναι ένα σύνθετο mega–project ~187 km, που υλοποιείται με τρία (3) διαφορετικά μοντέλα (Σύμβαση Παραχώρησης – ΣΔΙΤ – Δημόσιο Εργο) και συνολικό κόστος που ξεπερνά τα 3 δισ. € (χωρίς τις προαιρέσεις και τα έργα των συνδέσεων).

Δομή του ΒΟΑΚ (3 βασικά τμήματα)

1.Χανιά – Ηράκλειο (κύριο έργο)

Είναι το μεγαλύτερο έργο (περίπου 70% του συνολικού ΒΟΑΚ).

Μήκος: ~157 km

Προϋπολογισμός: ~1,75 δισ. €

Μοντέλο: Παραχώρηση (35 έτη)

Ανάδοχος Παραχωρησιούχος: Δίκταιον Παραχωρήσεις Α.Ε. (όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ)

Κατασκευαστικό σχήμα:

Κοινοπραξία μεγάλων ελληνικών ομίλων (ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, Όμιλος ΑΚΤΟR που εισήλθε πρόσφατα τόσο στην κατασκευή όσο και στη λειτουργία και την παραχώρηση, + άλλοι μεγάλοι κατασκευαστές)

Τεχνικά στοιχεία

43 κόμβοι

23 σήραγγες

89 γέφυρες

Ωριμάζουν οι μελέτες εφαρμογής και ήδη έχουν ξεκινήσει εργασίες στις παρακάμψεις του αυτοκινητόδρομου.

Όλα τα μέρη Ανάδοχος, Δημόσιο, Περιφέρεια Κρήτης, Δήμοι πρέπει να ενσκήψουν στα θέματα των απαλλοτριώσεων και της αρχαιολογίας ώστε να αντιμετωπιστούν από την αρχή για να μην υπάρχουν προβλήματα καθυστερήσεων στο μέλλον.

2.Χερσόνησος – Νεάπολη

Πρόκειται για το ενδιάμεσο τμήμα που συνδέει το βασικό έργο με την Ανατολική Κρήτη. Είναι υψηλής πολυπλοκότητας έργο ΣΔΙΤ το οποίο χαρακτηρίζεται από μεγάλες γεωτεχνικές και γεωλογικές δυσκολίες.

Το οδικό έργο εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς, είναι εντός χρονοδιαγράμματος και πολύ σύντομα εντός του 2026, θα παραδοθεί ένα σημαντικό κομμάτι του σε κυκλοφορία.

Μήκος: ~22 km

Προϋπολογισμός: ~400 εκατ. €

Μοντέλο: ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ / ΣΔΙΤ (PPP)

Ανάδοχος: ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ (μέσω ΣΔΙΤ) Συμμετέχει και ο Όμιλος ΑΚΤΩΡ

Χαρακτηριστικά Σημεία Σύμβασης

Διάρκεια σύμβασης ~30 έτη  Συνδυάζει κατασκευή και συντήρηση

3.Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος

Το Ανατολικό μικρότερο τμήμα του ΒΟΑΚ. Απαιτούνται μικρές αλλαγές χάραξης της Οριστικής Μελέτης, κατά απαίτηση των τοπικών κοινωνιών.

Είναι υψηλής δυσκολίας οδικό έργο, οι εργασίες επιταχύνθηκαν το τελευταίο εξάμηνο (Α’ 2026) και το μεγαλύτερο του τμήμα, δηλαδή 10 από τα 14 χλμ., θα δοθεί σε κυκλοφορία το καλοκαίρι.

Μήκος: ~14 km

Προϋπολογισμός: ~180–220 εκατ. €

Ενδεικτικά: έργο 206 εκατ. €

Μοντέλο: Δημόσιο έργο

Κατασκευή: Όμιλος AKTOR

Χρηματοδότηση: Ταμείο Ανάκαμψης (μερικά) – ΠΔΕ (υπόλοιπο)

Προαιρέσεις και επεκτάσεις ΒΟΑΚ

Κίσσαμος – Χανιά

Προαίρεση που προβλεπόταν στην αρχική σύμβαση, η οποία όμως ενεργοποιήθηκε μόλις το 2025. Εντάσσεται στην παραχώρηση του 1ου τμήματος Χανιά – Ηράκλειο

Στόχος: πλήρης κάλυψη Δυτικής Κρήτης.

Συνολική εικόνα ΒΟΑΚ

Τμήμα	Προϋπολογισμός	Μοντέλο	Ανάδοχος
Χανιά – Ηράκλειο	~1,75 δισ. €	Παραχώρηση	ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ
Χερσόνησος – Νεάπολη	~0,35–0,4 δισ. €	ΣΔΙΤ	ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ
Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος	~0,2 δισ. €	Δημόσιο	AKTOR

Σύνολο βασικών έργων: περίπου 2,5 δισ. €

Με προαιρέσεις & συνοδά έργα → ο Π/Υ πλησιάζει 3+ δις€

Στρατηγική σημασία ΒΟΑΚ

Είναι το μεγαλύτερο οδικό έργο στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή. Εντάσσεται σε συνολικό πακέτο υποδομών Κρήτης με Π/Υ περίπου 5 δισ. €.

Συνδέεται άμεσα με:

• Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου
• Τουριστικές επενδύσεις
• Logistics

Κρίσιμες θέματα/Απειλές 

• Απαλλοτριώσεις  (ειδικά ανατολικά)
• Χρηματοδοτικά κενά σε επιμέρους τμήματα
• Τροποποιήσεις χάραξης λόγω απαιτήσεων τοπικών κοινωνιών
• Πολιτικό και κοινωνικό κόστος διοδίων

Συμπέρασμα

Ο ΒΟΑΚ δεν είναι ένα έργο αλλά portfolio 3 έργων ενώ εάν προστεθεί και το τμήμα Άγιος Νικόλαος – Σητεία 4, με 3 διαφορετικά financial models και ένα άγνωστο:

• Παραχώρηση (core)
• PPP (μεσαίο τμήμα)
• Δημόσιο (ανατολικό)
• Αβεβαιότητα στη χρηματοδότηση

Αυτό τον κάνει πολύ ενδιαφέρον επενδυτικά ο αλλά και σύνθετο διαχειριστικά.

4. Άγιος Νικόλαος – Σητεία

Μήκος: περίπου 32 km

Προϋπολογισμός: περίπου 320 εκατ. €

Χωρίζεται σε 3 υποτμήματα:

• Καλό Χωριό – Γέφυρα Φρουζή
• Γέφυρα Φρουζή – Παχιά Άμμος
• Καβούσι – Αυχένας Αγκαθιάς

Κατάσταση έργου (μέχρι σήμερα)

Το τμήμα δεν έχει ακόμα κατασκευαστεί – βρίσκεται σε στάδιο μελετών και ωρίμανσης.

Έχουν εγκριθεί περιβαλλοντικοί όροι και υπάρχει καθορισμένη χάραξη.

Γίνονται βήματα για χρηματοδότηση και διαγωνισμούς.

Στόχος είναι να επεκταθεί ο ΒΟΑΚ ώστε να συνδέει όλη την Κρήτη από δυτικά έως ανατολικά.

Τεχνικά χαρακτηριστικά

Δεν προβλέπεται πλήρης αυτοκινητόδρομος όπως στα δυτικά τμήματα.

Θα είναι κυρίως δίιχνος δρόμος (χωρίς διαχωριστικό), επαρκής για την κυκλοφορία της περιοχής.

Από Άγιο Νικόλαο και ανατολικά προς Σητεία, το έργο αργεί ακόμη σε σχέση με τα υπόλοιπα τμήματα.

Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου και αεροπορικές υποδομές

Αεροπορικές υποδομές

Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου

Θα αντικαταστήσει το υπάρχον στο Ηράκλειο που είναι δεύτερο σε κίνηση στην Ελλάδα και ήδη μια δεκαετία κορεσμένο.

Αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τη δυναμικότητα επιβατών.

Είναι σε προχωρημένη φάση κατασκευή (ένα από τα μεγαλύτερα έργα στην Ευρώπη).

Υφιστάμενα αεροδρόμια

Αεροδρόμιο Χανίων 

Με διαχείριση από τη Fraport, είναι πλέον αναβαθμισμένο με ισχυρή διεθνή και αυξανόμενη κίνηση.

Αεροδρόμιο Ηρακλείου 

Λειτουργεί, είναι κορεσμένο και λειτουργεί με καθυστερήσεις ιδίως το καλοκαίρι.

Ενδιαφέρον project είναι η εκμετάλλευση του παλαιού χώρου, αφού είναι ένα μικρό «ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ» δίπλα στην θάλασσα και στη πόλη του Ηρακλείου.

Αεροδρόμιο Σητείας: Οι αναπτυξιακές προοπτικές της Ανατολικής Κρήτης

Αεροδρόμιο Σητείας

Το Αεροδρόμιο Σητείας είναι μια από τις πιο «υποτιμημένες» υποδομές της Κρήτη, αλλά με σημαντικό αναπτυξιακό upside κυρίως λόγω θέσης και χαμηλού κορεσμού.

Τεχνικά Στοιχεία 

• Τοποθεσία: Ανατολική Κρήτη (Λασίθι)
• Διάδρομος: ~2.100 μ. (μπορεί να δεχτεί medium aircraft)
• Ανακατασκευή: σύγχρονος μικρός τερματικός
• Κίνηση: χαμηλή σε σχέση με Αεροδρόμιο Ηρακλείου και Αεροδρόμιο Χανίων

Σήμερα λειτουργεί πολύ κάτω από τη δυναμικότητά του.

Τρέχον status

• Περιορισμένες διεθνείς πτήσεις (κυρίως charter)
• Εποχικότητα (έντονα καλοκαιρινό)
• Μικρή σύνδεση με μεγάλους tour operators

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι η υποδομή αλλά η ζήτηση, αφού μεγάλα τουριστικά projects όπως της Μονής Τοπλού και μεγάλων ξενοδοχείων (Hilton κλπ) δεν προχωρούν.

Σε τροχιά ριζικής αναβάθμισης περνά το αεροδρόμιο Σητείας

Αναπτυξιακοί μοχλοί

1. Τουριστική ανάπτυξη Ανατολικής Κρήτης

Περιοχές όπως: Ελούντα, Άγιος Νικόλαος, Σητεία, Βάι.

2. Αποσυμφόρηση Ηρακλείου

Το Αεροδρόμιο Ηρακλείου είναι:

• υπερκορεσμένο
• με περιορισμούς slots

Με το νέο Αεροδρόμιο Καστελίου θα αυξηθεί συνολικά η κίνηση, αλλά το Αεροδρόμιο Σητείας μπορεί να διεκδικήσει ρόλο (premium / regional)

3. ΒΟΑΚ & προσβασιμότητα

Η ολοκλήρωση του Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης μειώνει τους χρόνους πρόσβασης και συνδέει καλύτερα τη Σητεία με Ηράκλειο.

4. Επενδύσεις real estate

Μεγάλα resorts στην Ανατολική Κρήτη που στην περιοχή της Σητείας είναι ακόμη στα σπαργανα.

Ευνοϊκό περιβάλλον για Μεγάλες Αγορές από ξένους επενδυτές.

Όσο ανεβαίνει το τουριστικό προϊόν → αυξάνεται η ανάγκη για direct flights.

Σενάρια ανάπτυξης Αεροδρομίου Σητείας

Συντηρητικό

• Παραμένει μικρό περιφερειακό αεροδρόμιο
• Charter flights καλοκαιριού
• 100–300.000 επιβάτες/έτος

Μεσαίο (ρεαλιστικό)

• Συνεργασίες με niche tour operators
• Direct πτήσεις από Β. Ευρώπη
• Ανάπτυξη luxury tourism – 300–600k επιβάτες/έτος

Επιθετικό (επενδυτικό case)

• Base low-cost ή boutique airline
• Σύνδεση με city-break προορισμούς
• Επέκταση σε shoulder seasons

700k+ επιβάτες/έτος

Κίνδυνοι / περιορισμοί

• Απόσταση από μεγάλα resorts (σε σχέση με Ηράκλειο)
• Έλλειψη μαζικής τουριστικής βάσης
• Ανταγωνισμός από:

Αεροδρόμιο Ηρακλείου

Αεροδρόμιο Χανίων

Μελλοντικά: Αεροδρόμιο Καστελίου

Συμπέρασμα

Το Αεροδρόμιο Σητείας έχει:

✔ Μεγάλο περιθώριο ανάπτυξης

✔ Στρατηγική θέση στην Ανατολική Κρήτη

✔ Σύνδεση με μη μαζικό  τουρισμό

Αλλά έχει και προβλήματα σημαντικά σήμερα, γιατί δεν είναι μαζικό αεροδρόμιο και εξαρτάται 100% από μελλοντικές τουριστικές επενδύσεις στην επαρχία Σητείας.

Λιμενικές και ενεργειακές υποδομές στην Κρήτη

Λιμενικές υποδομές

Αναβαθμίσεις σε:

• Λιμάνι Ηρακλείου
• Λιμάνι Σούδας

Στόχος

• Κρουαζιέρα
• Εμπορευματικές ροές
• Διασύνδεση με ηπειρωτική Ελλάδα

Ενεργειακές υποδομές

Ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης

Πρόκειται για μεγάλο έργο σύνδεσης με το ηπειρωτικό δίκτυο που συνδέεται με ΑΔΜΗΕ. Μειώνει το κόστος ενέργειας και την εξάρτηση από πετρέλαιο και  επιτρέπει μεγαλύτερη ανάπτυξη ΑΠΕ (αιολικά & φωτοβολταϊκά).

Η Κρήτη γίνεται πρότυπο ενεργειακής αυτονομίας

Υποδομές νερού & περιβάλλοντος

• Έργα φραγμάτων και διαχείρισης υδάτων.
• Εγκαταστάσεις Τριτοβάθμιας -Επεξεργασίας σε Βιολογικούς  καθαρισμούς  στις τουριστικές περιοχές.
• Αντιμετώπιση λειψυδρίας (σημαντικό θέμα για το νησί).

Τουριστικές και αστικές υποδομές

• Νέα ξενοδοχειακά συγκροτήματα υψηλής ποιότητας.
• Αναπλάσεις πόλεων σε: Ρέθυμνο, Χανιά
• Επενδύσεις σε μαρίνες και luxury resorts.

Συνολική εκτίμηση για την ανάπτυξη των υποδομών Κρήτης

✔ Ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική

✔ Έμφαση σε τουρισμό, αγροτική ανάπτυξη και logistics

✔ Σημαντική βελτίωση των οδικών αξόνων

✔ Νέο μεγάλο σύγχρονο Αεροδρόμιο

Προκλήσεις για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων

• Καθυστερήσεις σε μεγάλα έργα.
• Τεράστιο κόστος γης.
• Περιβαλλοντικές πιέσεις.
• Υπερτουρισμός και υπερανάπτυξη σε ορισμένες περιοχές της Βόρειας Κρήτης.
• Υποβάθμιση και έλλειμμα ανάπτυξης Νότιας Κρήτης.
• Λειψυδρία ιδίως στην Ανατολική Κρήτη με έμφαση στο Λασίθι που είναι η πιο ξηροθερμική περιοχή στη χώρα.

πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα θέματα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!