Share
∗ Ανδρέας Στοϊμενίδης
Δρ.∗ Ανδρέας Στοϊμενίδης: Πρόεδρος ΟΣΕΤΕΕ/ΣΤΥΕ – Αντιπρόεδρος Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία
Η ψηφιοποίηση αποτελεί βασική συνιστώσα τόσο για την οικονομική ανάκαμψη όσο και για την ανθεκτικότητα στα θέματα ΥΑΕ. Ωστόσο απαιτούνται συντονισμένες προσπάθειες από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και τη δέσμευση για συνεχή προσαρμογή στο ταχέως μεταβαλλόμενο τεχνολογικό τοπίο.
Βασικά χαρακτηριστικά, πλεονεκτήματα και προκλήσεις
Ο διεθνής χάρτης της εργασίας έχει αλλάξει εκ βάθρων, με την κλιματική αλλαγή, την ψηφιοποίηση και τους νέους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους να δημιουργούν νέες συνθήκες απασχόλησης. Επιπλέον παρουσιάζονται νέα χαρακτηριστικά στην εργασία όπως η αύξηση του μέσου όρου ηλικίας των εργαζομένων, η τηλεργασία, η αυτοαπασχόληση και οι συχνές αλλαγές εργοδότη.
Οι τριετείς εκστρατείες «Ασφαλείς και Υγιείς Χώροι Εργασίας» του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, συμβάλλουν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με διάφορα θέματα της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας (ΕΑΥ) σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι οι μεγαλύτερες σε παγκόσμιο επίπεδο και το κύριο μήνυμά τους είναι ότι η ΥΑΕ μάς αφορά όλους. Ωφελούν και τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις. Κάθε εκστρατεία προβλέπει την απονομή βραβείων καλής πρακτικής στις επιχειρήσεις που διακρίνονται στα ζητήματα σωστής τήρησης της ΥΑΕ. Η παρούσα εκστρατεία ολοκληρώνεται το Δεκέμβριο του 2025 και έχει θέμα «ΥΑΕ στην Ψηφιακή Μετάβαση» και η επόμενη που αρχίζει το 2026 είναι αφιερωμένη στην Ψυχική Υγεία και στους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στην εργασία. Τον Οκτώβριο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας για την ΥΑΕ πραγματοποιήθηκαν εκατοντάδες εκδηλώσεις για την υποστήριξη της Εκστρατείας, σε όλη την Ευρώπη.
Η μετάβαση στην Ψηφιακή Οικονομία
Οι ψηφιακές τεχνολογίες αλλάζουν ταχύτατα τον τρόπο, τον τόπο και τον χρόνο εργασίας μας. Για τους εργαζομένους και τους εργοδότες σε όλους τους τομείς, η ψηφιακή τεχνολογία προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες, αλλά παρουσιάζει επίσης προκλήσεις και μεγάλους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία.
Η κατανομή τους, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό ΥΑΕ μπορεί να γίνει στις παρακάτω πέντε κατηγορίες (EU- OSHA, 2024)
Εργασία σε ψηφιακή πλατφόρμα. Είναι η αμειβόμενη εργασία που παρέχεται με τη διαμεσολάβηση διαδικτυακής πλατφόρμας
Αυτοματοποίηση καθηκόντων. Αποτελείται από τα συστήματα ρομποτικής και τις ευφυείς εφαρμογές που έχουν τη δυνατότητα να εκτελούν, με ορισμένο βαθμό αυτονομίας, σωματικές ή γνωστικές εργασίες και να εκπληρώνουν ειδικούς στόχους
Εξ αποστάσεως και υβριδική εργασία. Εφαρμόστηκε κατά κόρον την περίοδο της πανδημίας. Είναι ένα καθεστώς εργασίας που περιλαμβάνει τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών όπως οι προσωπικοί υπολογιστές, τα έξυπνα τηλέφωνα, οι φορητοί υπολογιστές, πακέτα λογισμικού και το διαδίκτυο, προκειμένου να εργάζεται ο εργαζόμενος από το σπίτι ή γενικότερα εκτός των εγκαταστάσεων του εργοδότη.
Διαχείριση των εργαζομένων μέσω της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Συστήματα και εργαλεία διαχείρισης που συλλέγουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο σχετικά με τη συμπεριφορά των εργαζομένων από διάφορες πηγές με σκοπό την ενημέρωση της διοίκησης και την υποστήριξη αυτοματοποιημένων ή ημιαυτοματοποιημένων αποφάσεων βάσει αλγορίθμων ή πιο προηγμένων μορφών τεχνητής νοημοσύνης.
Ευφυή ψηφιακά συστήματα. Ευφυείς εφαρμογές που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, φορητό εξοπλισμό, ασύρματα δίκτυα υψηλής ταχύτητας, σε συνδυασμό με τεχνολογίες αισθητήρων (π.χ., φορετές συσκευές). Αξίζει να διευκρινίσουμε ότι η ενσωμάτωση φορετών συσκευών μπορεί να γίνει μόνο ύστερα από συμφωνία επιχείρησης- συνδικάτου και στη συνέχεια αποδοχή του εργαζομένου στον οποίο θα προσαρμοστεί.
Η ψηφιακή μετάβαση παρουσιάζει σημαντικές ευκαιρίες στα θέματα ΥΑΕ που συνδέονται με την αυτοματοποιημένη εκτέλεση από μηχανές των επαναλαμβανόμενων, υψηλής έντασης και μη ασφαλών εργασιών, την υποστήριξη εργαζομένων από ρομποτική και τεχνητή νοημοσύνη σε επικίνδυνα εργασιακά περιβάλλοντα και τη συμβολή στην εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.
Ταυτόχρονα προβληματισμό δημιουργούν οι κίνδυνοι για την ΥΑΕ από την εφαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών και τον ασαφή καθορισμό ορίων και ευθυνών. Η ψηφιακή παρακολούθηση, η απώλεια αυτονομίας, η εντατικοποίηση της εργασίας, η αντικατάσταση εργασιών μεσαίου διοικητικού επιπέδου από αλγορίθμους, ο περιορισμός των επαγγελματικών καθηκόντων, η υποβάθμιση των θέσεων εργασίας, η διαμόρφωση εσφαλμένων ή άδικων αποφάσεων σε βάρος των εργαζομένων λόγω των αυτοματοποιημένων ή ημιαυτόματων διαδικασιών, η διαθεσιμότητα όλο το 24ωρο, η ουσιαστική κατάργηση χρόνου υποχρεωτικής ανάπαυσης και όριων επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, η αύξηση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων, χωρίς αποτύπωση των επαγγελματικών ασθενειών και οι απώλειες των θέσεων εργασίας περιγράφουν το συνολικό πλαίσιο των κινδύνων.
Οι παραπάνω κίνδυνοι μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με ανθρωποκεντρική προσέγγιση, την προτεραιοποίηση δηλαδή του ανθρώπου κατά τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην εργασία. Κρίσιμοι παράγοντες είναι η διάγνωση των κινδύνων που συνδέονται με τη διαδικασία αυτή με σκοπό την έγκαιρη πρόληψη και αποτελεσματική αντιμετώπισή τους και η ισότιμη πρόσβαση όλων των ενδιαφερόμενων μερών στις πληροφορίες, η διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων στην ανάπτυξη, εφαρμογή και χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και συστημάτων. Επιπλέον απαιτείται σαφής προσδιορισμός της ευθύνης Κράτους, Επιθεώρησης Εργασίας και εργοδοτών για τη διαρκή αξιολόγηση και έλεγχο των ψηφιακών κινδύνων και η κατάλληλη προσαρμογή της απαιτούμενης κατάρτισης με γνώμονα την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον.
Με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/2831 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου προστατεύονται οι εργαζόμενοι στις ψηφιακές πλατφόρμες, ενώ σε εθνικό επίπεδο το «δικαίωμα στην αποσύνδεση» κατοχυρώθηκε κυρίως με τον νόμο 4807/2021, ο οποίος αφορά το θεσμικό πλαίσιο της τηλεργασίας, στην πράξη όμως ο εργαζόμενος δυσκολεύεται να κάνει χρήση του δικαιώματος αυτού και να αντιμετωπίσει καταχρηστικές εργοδοτικές συμπεριφορές.
Σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο απαιτούνται ολοκληρωμένες αποφασιστικές νομοθετικές πρωτοβουλίες για την προστασία της ΥΑΕ στο νέο ψηφιακό περιβάλλον.
