Share
∗ Δρ. Ανδρέας Στοϊμενίδης
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ/ΣΤΥΕ και γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία της ΓΣΕΕ μίλησε στο «Εργοληπτικόν Βήμα» για τα κυριότερα προβλήματα που εντοπίζονται στα εργοτάξια και επισημαίνει την αναγκαιότητα εφαρμογής σύγχρονων πρακτικών για τη βελτίωση της ασφάλειας στους χώρους εργασίας.
Την εικόνα των γεγονότων που διαδραματίζονται στον χώρο των εργοταξίων γύρω από την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων μεταφέρει στη συνέντευξη που παραχώρησε ο Δρ. Ανδρέας Στοϊμενίδης, μιλώντας στο «Εργοληπτικόν Βήμα», σημειώνοντας ότι «τα περισσότερα λάθη είναι συστημικά και αφορούν τη στελέχωση του έργου με μικρό αριθμό μηχανικών και εργατοτεχνιτών και την ανάληψη πολλών παράλληλων ρόλων από κάθε εργαζόμενο».
Όπως σημείωσε ο κ. Στοϊμενίδης, το 2025, 50 εργαζόμενοι έχασαν τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος, υπογραμμίζοντας ότι τα ζητήματα ΥΑΕ είναι αποκλειστικής νομικής και ποινικής ευθύνης των εργοδοτών. Ωστόσο, η συνεργασία των δύο πλευρών παραμένει καθοριστικής σημασίας, προκειμένου να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.
Ποια είναι σήμερα τα βασικά προβλήματα που παρατηρούνται στην εφαρμογή των μέτρων Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία στον τεχνικό κλάδο;
Η εντατικοποίηση της εργασίας, η χρήση ανειδίκευτου προσωπικού, η απασχόληση τεχνιτών μεγάλης ηλικίας και η υποστελέχωση των τεχνικών έργων, δημιουργούν το υπόβαθρο για το αρνητικό ρεκόρ στα θέματα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ) στον κατασκευαστικό κλάδο για το 2025 όπου σύμφωνα με την ανεξάρτητη έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ, καταγράψαμε 50 ανθρώπινες απώλειες. Μείζον ζήτημα είναι η λειτουργία των εργολαβιών σε μεγάλο βάθος στον τεχνικό κλάδο καθώς με νομοθέτημα στα τέλη του 2019 καταργήθηκε η νομική συνευθύνη των εργολάβων στα θέματα ΥΑΕ και η ευθύνη αφέθηκε στον τελευταίο, μικρότερο εργολάβο οδηγώντας έτσι σε έξαρση των δυστυχημάτων στον τομέα. Πολύ μεγάλες εταιρείες σε διάφορους κλάδους λαμβάνουν διεθνή ή εθνικά βραβεία για την «κουλτούρα ΥΑΕ» όμως στις εργολαβίες τους έχουμε επαναλαμβανόμενα εργατικά δυστυχήματα.
Ποιος είναι ο ρόλος των εργαζομένων και των επαγγελματικών οργανώσεων στην ενίσχυση της κουλτούρας πρόληψης στα εργοτάξια και στους χώρους εργασίας;
Τα ζητήματα ΥΑΕ είναι αποκλειστικής νομικής και ποινικής ευθύνης των εργοδοτών. Η συνεργασία και η διαβούλευση μεταξύ των δύο πλευρών είναι καθοριστικής σημασίας για την εξάλειψη των επικίνδυνων και ανθυγιεινών συνθηκών καθώς ο εργαζόμενος είναι αυτός που αντιμετωπίζει και αναγνωρίζει τους κινδύνους και ο εργοδότης οφείλει να ακούει τον εργαζόμενο να επιβλέπει την τήρηση των κατάλληλων μέτρων και να αποκαθιστά ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον. Χαρακτηριστικό της χαμηλής εκπροσώπησης των εργαζομένων στο επιχειρησιακό σύστημα ΥΑΕ στην Ελλάδα όπως καθορίζεται από το θεσμικό πλαίσιο, αποτελεί το γεγονός ότι έχουμε ευρωπαϊκά την μικρότερη συμμετοχή της εργατικής πλευράς στα όργανα ΥΑΕ. Δεν είναι τυχαίο ότι στη Βιολάντα η απόπειρα των εργαζομένων να εκλέξουν επιτροπή ΥΑΕ σταμάτησε με την κλήση της Αστυνομίας από τον εργοδότη, ενώ δεν θυμάμαι εργοτάξιο στο οποίο να έχει συσταθεί τέτοια επιτροπή. Η Αστυνομία θα έπρεπε να βοηθήσει τους εργαζόμενους να εκλέξουν επιτροπή. Ίσως γλιτώναμε τα χειρότερα.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μεγάλη πρόκληση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία
Ποιες καλές πρακτικές από την ευρωπαϊκή εμπειρία θα μπορούσαν να εφαρμοστούν αποτελεσματικότερα και στην Ελλάδα;
Οι αποστάσεις είναι τεράστιες και οι προσεγγίσεις πολύ διαφορετικές. Στις ευρωπαϊκές χώρες κάθε εργαζόμενος εκπαιδεύεται πλήρως σε όλα τα θέματα ΥΑΕ πριν μπει στο εργοτάξιο, εδώ έχουν αναφερθεί ότι εργαζόμενοι από τρίτες χώρες ‘’μπαίνουν στη δουλειά κατευθείαν από το αεροδρόμιο’’. Στην Ευρώπη υπάρχουν κλαδικές συμβάσεις εργασίας στον κατασκευαστικό τομέα. Στη χώρα μας έχει να υπογραφεί ΣΣΕ για τους Μηχανικούς και τους τεχνικούς υπαλλήλους από το 2009. Και όταν γράφουμε για ΣΣΕ, αναφερόμαστε σε δεσμεύσεις για μισθολογικά θέματα, αλλά και ζητήματα ΥΑΕ. Στις ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει ακριβής μέθοδος καταγραφής των εργατικών δυστυχημάτων και επαρκής προληπτική λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών, ενώ λειτουργεί ο ισότιμος τριμερής διάλογος μεταξύ εργοδοτών, εργαζομένων και κυβέρνησης.
Στα περισσότερα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης λειτουργούν φορείς ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου και ασθενειών που δίνουν και οικονομικά κίνητρα στην εργοδοσία να τηρεί τα μέτρα αλλά και στην εργατική πλευρά να δηλώνει με αποφασιστικότητα τα περιστατικά. Η διακοπή των εργασιών στον κατασκευαστικό κλάδο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο θεωρείται δεδομένη σε συνθήκες μεγάλης δυσφορίας και υψηλής ή πολύ χαμηλής θερμοκρασίας. Εδώ διακόπτουμε σύμφωνα με τις οδηγίες των εγκυκλίων στους 40 βαθμούς κελσίου.
Η κλιματική αλλαγή και οι νέες προκλήσεις για την ασφάλεια στην εργασία
Στο παρελθόν είχατε αναδείξει στο «Εργοληπτικόν Βήμα» τη σχέση της κλιματικής αλλαγής με την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία. Ποιους νέους κινδύνους δημιουργούν σήμερα τα ακραία καιρικά φαινόμενα για τους εργαζομένους;
Η κλιματική αλλαγή, η ψηφιακή μετάβαση και η αντιμετώπιση των ψυχοκοινωνικών ρίσκων στη δουλειά είναι οι νέες προκλήσεις για την ΥΑΕ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η μεταβολή του κλίματος επιφέρει δραματικές αλλαγές στον τρόπο που ζούμε και εργαζόμαστε. Και βέβαια οι επιπτώσεις είναι μεγαλύτερες σε χώρες με μεγάλες θερμοκρασίες το καλοκαίρι όπως είναι η Ελλάδα και σε τομείς υπαίθριας δραστηριότητας όπως είναι ο κατασκευαστικός. Για το 2025 καταγράψαμε 22 περιστατικά θανάτων στους χώρους εργασίας που μπορούν να συσχετιστούν με τις έντονες καιρικές συνθήκες και τη θερμική καταπόνηση, ενώ το τυπικότερο εργατικό δυστύχημα είναι η πτώση εργατοτεχνίτη μεγάλης ηλικίας, μεσημεριανή ώρα, υπό υψηλή θερμοκρασία και ηλιακή ακτινοβολία. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μείζονα πρόκληση για την ΥΑΕ με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, (EU-OSHA) να επισημαίνει ότι 1 στους 3 εργαζομένους εκτίθεται σε κλιματικούς κινδύνους, όπως καύσωνες, ακραία καιρικά φαινόμενα, υπεριώδη (UV) ακτινοβολία, μολυσματικές ασθένειες και αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα. Οι κίνδυνοι αυτοί προκαλούν σωματική, ψυχική και συναισθηματική εξουθένωση των εργαζομένων δημιουργώντας την απαίτηση για άμεση προσαρμογή των χώρων εργασίας.
Απαραίτητη η ανάπτυξη νέας κουλτούρας ασφάλειας
Οι προσαρμογές που απαιτούνται στα εργοτάξια
Ποιες προσαρμογές πρέπει να γίνουν στα εργοτάξια και γενικότερα στους χώρους εργασίας, ώστε να αντιμετωπιστούν οι νέες συνθήκες που δημιουργεί η κλιματική κρίση (π.χ. καύσωνες, έντονες βροχοπτώσεις, ακραία φαινόμενα);
Η χώρα πρέπει να αποκτήσει επιτέλους θεσμικό πλαίσιο για την κλιματική αλλαγή και τη θερμική καταπόνηση. Έχουμε έτοιμο σχέδιο, συμφωνημένο από τους εργοδότες, την εργατική πλευρά, την επιστημονική κοινότητα και τους υπηρεσιακούς παράγοντες του Υπουργείου Εργασίας και η Κυβέρνηση εξαντλεί την νομοθετική της παρέμβαση σε διαδοχικές ανίσχυρες και αλληλοαναιρούμενες εγκυκλίους. Το έτοιμο αυτό σχέδιο έχει αξιοποιηθεί από τις Κυβερνήσεις στην Ισπανία, το Βέλγιο, τη Σλοβενία, την Ιαπωνία και αλλού, ενώ στην Ελλάδα παραμένει κλειδωμένο στα υπουργικά γραφεία.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του EU-OSHA, η κλιματική αλλαγή επιβάλλει μια ριζική αναθεώρηση της εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου, εστιάζοντας στην προσαρμογή των υποδομών και των εργασιακών πρακτικών στις νέες περιβαλλοντικές προκλήσεις. Στα εργοτάξια, αυτό μεταφράζεται στην ανάγκη για δυναμικό προγραμματισμό των εργασιών που αποφεύγει τις ώρες αιχμής της ηλιακής ακτινοβολίας, καθώς και στην εγκατάσταση μόνιμων ή κινητών σκιάστρων και σταθμών ενυδάτωσης. Παράλληλα, η θωράκιση των χώρων εργασίας έναντι ακραίων φαινόμενων απαιτεί ενισχυμένα συστήματα αποστράγγισης και στατική πρόβλεψη για ισχυρότερους ανέμους, διασφαλίζοντας ότι ο εξοπλισμός και οι σκαλωσιές παραμένουν ασφαλείς.
Σημαντική είναι η χρήση τεχνολογικών βοηθημάτων με την εγκατάσταση αισθητήρων στο πεδίο για την παρακολούθηση του δείκτη θερμικής καταπόνησης (WBGT) σε πραγματικό χρόνο, ώστε η παύση εργασιών να γίνεται βάσει δεδομένων και όχι μόνο πρόβλεψης. Η προσαρμογή του ρουχισμού με την αντικατάσταση των παραδοσιακών στολών εργασίας με «έξυπνα» υφάσματα που προστατεύουν από την ηλιακή ακτινοβολία, και απωθούν την υγρασία, επιτρέπει την καλύτερη θερμορύθμιση του σώματος. Η δημιουργία «πράσινων» ζωνών ανάπαυσης με φυσικά μέσα όπως είναι η φύτευση δέντρων και η χρήση φυτοκαλυμμένων στεγάστρων στα όρια των εργοταξίων προσφέρει αποτελεσματικότερη ψύξη από τα απλά μεταλλικά υπόστεγα. Βασική αρχή αποτελεί η εφαρμογή του συστήματος «συντρόφου» (Buddy System) με την καθιέρωση εργασίας ανά ζεύγη κατά τη διάρκεια καυσώνων, ώστε οι εργαζόμενοι να παρακολουθούν ο ένας τον άλλον για πρώιμα σημάδια εξάντλησης ή θερμοπληξίας.
Η αξία των αξιόπιστων δεδομένων στην πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων
Ποιοι παράγοντες πιστεύετε ότι συμβάλλουν περισσότερο στην πρόκληση εργατικών ατυχημάτων;
Το ζήτημα είναι πολιτικό και αφορά στην μη προτεραιοποίηση της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά το πολύνεκρο βιομηχανικό εργατικό δυστύχημα στη Βιολάντα όπου σκοτώθηκαν πέντε εργάτριες της νυχτερινής βάρδιας, η πρώτη επίσημη ανακοίνωση εκπροσώπων των αρχών, ήταν ότι το δυστύχημα δεν ήταν εργατικό, ότι δεν υπάρχει κυβερνητική ευθύνη και ότι όσοι αναδεικνύουν τα ζητήματα αυτά είναι τυμβωρύχοι. Συνέπεια των παραπάνω είναι να μην έχει αναληφθεί από τότε καμία νομοθετική πρωτοβουλία, κανένα ενδιαφέρον και καμία προσπάθεια για την προστασία της ανθρώπινης ζωής στην εργασία. Οπότε ζητήματα όπως είναι η ελλιπής εκπαίδευση των εργαζομένων, η κακή συντήρηση του εξοπλισμού, η ελλιπής επίβλεψη και παρακολούθηση, η παράκαμψη των μέτρων λόγω πίεσης χρόνου ή κόστους, η ανεπαρκής εφαρμογή της νομοθεσίας και η έλλειψη Μέσων Ατομικής Προστασίας, αναδύονται ως εκφάνσεις αυτής της στρέβλωσης.
Από την εμπειρία σας, ποιο είναι το πιο συνηθισμένο λάθος που γίνεται στα εργοτάξια σε θέματα Υγείας και Ασφάλειας και θα μπορούσε εύκολα να αποφευχθεί;
Τα περισσότερα λάθη είναι συστημικά και αφορούν στην στελέχωση του έργου με μικρό αριθμό μηχανικών και εργατοτεχνιτών και την ανάληψη πολλών παράλληλων ρόλων από κάθε εργαζόμενο καθώς ένας μηχανικός μπορεί να είναι επιβλέπων, συντονιστής και τεχνικός ασφαλείας, ενώ ένα εργατοτεχνίτης μπορεί να υποχρεωθεί να κάνει υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εργασίες και να ρίχνει και μπετά. Τονίζω και πάλι εδώ την έλλειψη της εκπαίδευσης. Δεν έχω κάποιο παράδειγμα στον τεχνικό κλάδο, παροχής πλήρους εκπαιδευτικού προγράμματος για τους εργαζόμενους. Υπάρχει τεράστια χρονική πίεση και η κατάρτιση θεωρείται πολυτέλεια. Υπάρχει ένα καλό παράδειγμα μεγάλης εταιρίας που έχει εκδώσει οδηγούς ΥΑΕ σε διάφορες γλώσσες. Επιπλέον η ελαστική αδειοδότηση και έγκριση λειτουργίας πολλών εγκαταστάσεων όπως για παράδειγμα των σκαλωσιών αποτελεί υψηλό παράγοντα κινδύνου
Πρόληψη, εκπαίδευση και νέα κουλτούρα ασφάλειας
Πρόσφατα αναφερθήκατε σε μεγαλύτερο αριθμό καταγεγραμμένων δυστυχημάτων από τα στοιχεία που παρουσιάζει το κράτος. Τι σημαίνει αυτό για την πρόληψη και πώς μπορούν οι επαγγελματίες να χρησιμοποιήσουν αυτά τα δεδομένα για να μειώσουν τα ατυχήματα;
Η διαρκής, ανεξάρτητη έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ, έρχεται να φωτίσει την πραγματική κατάσταση στους χώρους εργασίας στη χώρα μας. Το 2025, 201 εργαζόμενοι έχασαν τη ζωή τους στη δουλειά και 332 τραυματίστηκαν σοβαρά. Το Γαλλικό Ινστιτούτο για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, εκτιμά ότι η καταγραφή των εργατικών δυστυχημάτων στη χώρα μας μπορεί να είναι μόλις 9%. Ταυτόχρονα, εμείς και η Πορτογαλία είμαστε οι μοναδικές χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν καταμετρούμε τους θανάτους από επαγγελματικές ασθένειες όταν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός ΥΑΕ μεσοσταθμίζουν σε 2.000- 2.500 τους εργαζόμενους που χάνουν τη ζωή τους στη χώρα μας από επαγγελματικές ασθένειες. Η έρευνά μας ωριμάζει. Αναλύουμε τα στοιχεία ανά κλάδο και ειδικές κατηγορίες. Αποτυπώνουμε την πραγματικότητα και δείχνουμε στους επαγγελματίες που βρίσκονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι και πως μπορούν αυτοί να αντιμετωπιστούν. Είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για την Πολιτεία, τους εργοδότες και τα Συνδικάτα.
Η Υγεία και Ασφάλεια των Εργαζομένων είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο απαιτείται να γίνεται σεβαστό. Παράλληλα είναι ένας παράγοντας που δίνει προστιθέμενη αξία στην παραγωγικότητα της εργασίας. Οφείλουμε να ακολουθήσουμε την οδό της προτεραιοποίησης και της συνεργασίας. Μόνο να κερδίσουμε έχουμε, κράτος, εργαζόμενοι και επιχειρήσεις. Δεν μπορεί το 2026 να παρακολουθούμε το φαινόμενο της κλιμάκωσης των εργατικών δυστυχημάτων να εξελίσσεται.
Συγχαρητήρια στη Διοίκηση της ΠΕΣΕΔΕ και στους εκδότες του Εργοληπτικού Βήματος για την επιλογή του θέματος και την ανάδειξη του ζητήματος της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.
πηγή: Εργοληπτικόν Βήμα Νο_147 της ΠΕΣΕΔΕ Το επιστημονικό σημείο αναφοράς του εργοληπτικού κόσμου
ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Αυτά και άλλα πολλά άκρως ενδιαφέροντα στο περιοδικό της ΠΕΣΕΔΕ που κυκλοφορεί – ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ! Καλή ανάγνωση!
